ICD-11HA01.1	ERKEK EREKSİYON BOZUKLUĞU (ED) Male erectile dysfunction
ICD-10F52.2	Psikojenik impotans
DSM-5-TRF52.21	Sertleşme Bozukluğu

1. Tanım ve nozoloji

Erektil Disfonksiyon (ED; ICD-11: HA01.1 Erektil Disfonksiyon; DSM-5-TR: F52.21) — cinsel ilişki için yeterli ereksiyon elde etme veya sürdürmede sürekli zorluk. Süre ≥ 6 ay, çoğu girişimde.

2. Tarihçe

• 1998 — sildenafil (Viagra) FDA onayı — ED tedavisinde devrim.
• AUA (American Urological Association) Guideline (Burnett 2018, 2024 güncellemesi).
• EAU (European Association of Urology) Guidelines.

3. Epidemiyoloji

• 40 yaşında %5–10, 70 yaşında %50+.
• Risk faktörleri: diyabet, kardiyovasküler hastalık (ED kardiyovasküler erken belirteç), hipertansiyon, hiperlipidemi, sigara, obezite, depresyon, antidepresanlar.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Organik (~%70) — vasküler, nörojenik, endokrin (hipogonadizm), ilaca bağlı.
• Psikojen (~%10) — performans kaygısı, ilişki sorunları, depresyon.
• Karışık (~%20).
• Princeton III Consensus (Nehra 2012) — ED kardiyovasküler erken marker, kardiyak risk değerlendirmesi önemli.

5. Klinik özellikler

• Ereksiyon elde etme veya sürdürmede zorluk.
• Sabah veya gece ereksiyonlarının olup olmaması (psikojen vs organik diferansiyasyonda).
• İlişki ve duygusal yük.

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri (AUA 2018 · EAU)

A. Ereksiyon elde etme ve/veya sürdürmede sürekli zorluk.

B. Süre ≥ 6 ay, çoğu girişimde.

C. Distres veya ilişki bozulması.

6.2 Kaynağa özgü belirlemeler

• AUA 2018/2024 ve EAU — basamaklı yaklaşım.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme (cinsel ve tıbbi anamnez, ilişkiler).
2. IIEF (International Index of Erectile Function) / SHIM.
3. Laboratuvar — sabah testosteronu, glukoz, HbA1c, lipid, prolaktin, tiroid.
4. Kardiyovasküler değerlendirme.
5. Penil USG (vasküler şüphesi) — seçici.

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• IIEF.
• Tıbbi ve laboratuvar (yukarıda).
• Kardiyak değerlendirme (gerektiğinde EKG, stres testi).

8. Tedavi

8.1 Genel prensipler (AUA 2018/2024 · EAU basamaklı)

1. 1. sıra:
   • Yaşam tarzı — sigarayı bırakma, kilo, fiziksel aktivite, kardiyovasküler yönetim;
   • PDE5 inhibitörleri — sildenafil (25–100 mg), tadalafil (5–20 mg gerektiğinde veya 2,5–5 mg günlük), vardenafil, avanafil; nitratla mutlak kontrendikedir; α-blokerle dikkatli olunmalı.
2. 1. sıra (hipogonadizmde): testosteron replasman tedavisi (TRT) — yalnızca doğrulanmış hipogonadizmde (≥ 2 sabah ölçümü düşük + semptomlar); PSA ve hematokrit izlemi.
3. 2. sıra:
   • İntrakavernozal alprostadil (PGE1);
   • İntraüretral alprostadil (MUSE);
   • Vakuum erektil cihaz.
4. 3. sıra: penil protez (yarı rijit veya şişirilebilir); yüksek memnuniyet.
5. Psikoterapi — performans kaygısında; çift terapisi.
6. Antidepresan indüklü ED — bupropion, mirtazapin, vortioksetin alternatif; sildenafil adjunkt (Nurnberg JAMA 2003).

8.2 Kaynağa özgü detaylandırmalar

• Burnett A.L. et al. AUA Guideline. J Urol 2018, 2024 güncellemesi.
• Salonia A. et al. EAU Guidelines 2023.

Tedavi metodolojileri

1. PDE5 İnhibitörleri — Fosfodiesteraz 5 inhibitörü; nitratla mutlak kontrendikedir.
2. İntrakavernozal Alprostadil — PGE1; PDE5 yanıtsızlığında.
3. Vakum Cihazı (Vacuum Device) — Non-invaziv; antikoagülan ile kullanılabilir.
4. Penil Protez (Penile Prosthesis) — Refrakter ED; yüksek memnuniyet.
5. Uluslararası Erektil Fonksiyon İndeksi (IIEF — International Index of Erectile Function) — Şiddet skalası.

9. Prognoz

PDE5 ile %70 etkinlik; refrakter durumda 2–3. sıra; kardiyovasküler risk yönetimi mortaliteyi azaltır.

10. Mit ve yanlış inançlar

Efsane 1: “ED yaşlanmanın normal bir parçasıdır, tedavi gerektirmez”

Kanıt: ED kardiyovasküler erken belirteç; aktif müdahale önemlidir.

Efsane 2: “Reçetesiz ‘doğal’ güç artırıcılar güvenlidir”

Kanıt: FDA uyarıları — birçok “doğal” preparatta beyan edilmemiş sildenafil/tadalafil — nitratla etkileşim, ölüm riski.

Efsane 3: “Testosteron replasman tedavisi her ED hastası için gereklidir”

Kanıt: AUA — yalnızca doğrulanmış hipogonadizmde; rutin TRT önerilmez.

Efsane 4: “Şok dalga terapisi (Li-ESWT) standart tedavidir”

Kanıt: AUA 2024 — araştırma aşamasında; standart birinci sıra değil.

Efsane 5: “Yohimbin etkili doğal bir alternatiftir”

Kanıt: Ernst E., Pittler M.H. J Urol 1998;159(2):433–436 — küçük etki, anksiyete ve hipertansiyon yan etkileri; PDE5 üstün.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. HA01.1 Male erectile dysfunction. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Burnett A.L. et al. Erectile Dysfunction: AUA Guideline. J Urol 2018;200(3):633–641.
4. Salonia A. et al. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health 2023.
5. Nehra A. et al. The Princeton III Consensus recommendations for the management of erectile dysfunction and cardiovascular disease. Mayo Clin Proc 2012;87(8):766–778.
6. Yuan J. et al. Comparative effectiveness and safety of oral phosphodiesterase type 5 inhibitors for erectile dysfunction: a systematic review and network meta-analysis. Eur Urol 2013;63(5):902–912.