ICD-11HA02.0	ANORGAZMİ Anorgasmia
ICD-10F52.3	Orgazm disfonksiyonu
DSM-5-TRF52.31 / F52.32	Kadında Orgazm Bozukluğu / Geciken Boşalma

1. Tanım ve nozoloji

Anorgazmi (ICD-11: HA02.0 Anorgazmi; DSM-5-TR kadınlarda Female Orgasmic Disorder F52.31; erkeklerde Delayed Ejaculation F52.32) — yeterli cinsel uyarılmadan sonra orgazma ulaşmada sürekli zorluk, gecikme veya yokluk; veya orgazm yoğunluğunda azalma.

Süre ≥ 6 ay; durumsal veya yaygın; yaşam boyu veya edinilmiş.

2. Tarihçe

• Masters & Johnson (1970) — orgazm fazı bozukluğunun klasik tanımı.
• ISSWSH ve ISSM kılavuzları.

3. Epidemiyoloji

• Kadınlarda %5–10 klinik anlamlı anorgazmi; erkeklerde gecikmiş ejakülasyon %1–4.
• Antidepresan (SSRI) kullanımında %30–70 cinsel yan etki.

4. Etiyoloji ve patogenez

• İlaca bağlı (SSRI, antipsikotik, opioid).
• Nörolojik (pelvik cerrahi, MS, diyabetik nöropati).
• Endokrin (hipotireoz, hiperprolaktinemi).
• Psikolojik — anksiyete, travma, bilgi eksikliği.
• Yaş ve hormonal değişiklikler.

5. Klinik özellikler

• Orgazma ulaşma güçlüğü veya yokluğu.
• Orgazm yoğunluğunun azalması.
• Distres, kaçınma.

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri (DSM-5-TR)

A. Yeterli cinsel uyarılmadan sonra orgazm gecikmesi, yokluğu veya yoğunluğunun azalması — tüm veya neredeyse tüm durumlarda (%75–100).

B. Süre ≥ 6 ay.

C. Distress.

6.2 Kaynağa özgü belirlemeler

• ISSM Delayed Ejaculation Guideline.
• ISSWSH kadınlarda orgazm disfonksiyonu.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme (cinsel öykü, mastürbasyonda orgazm, partnerle orgazm).
2. FSFI (kadınlarda) / IIEF (erkeklerde).
3. İlaç ve komorbidite analizi.
4. Endokrin (testosteron, prolaktin, tireoid).

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• FSFI, IIEF.
• Hormonal panel.
• Nörolojik ve ürolojik (edinilmiş şüphesi).

8. Tedavi

1. Etiyolojik yaklaşım — ilaç, endokrin, nörolojik nedenlerin yönetimi.
2. SSRI indüklü anorgazmi:
   • İlaç geçişi — bupropion, mirtazapin, vortioksetin alternatif;
   • Doz azaltma; “drug holiday” (SSRI'da dikkatle);
   • Bupropion adjunkt
   • Sildenafil adjunkt kadınlarda SSRI kaynaklı disfonksiyon — Nurnberg JAMA 2008 RKÇ.
3. Psikoterapi ve davranış — orgazm odaklı terapi (Heiman & LoPiccolo); BDT, mindfulness (Brotto L.A.).
4. Kadınlarda yönlendirilmiş mastürbasyon eğitimi — yönlendirilmiş mastürbasyon; vibratör.
5. Erkeklerde Gecikmiş Boşalma — psikoterapi, mastürbasyon paterninin modifikasyonu; spesifik FDA onaylı farmakoterapi yoktur.
6. Hormonal terapi yalnızca doğrulanmış eksiklikte.

Kaynağa özgü belirlemeler

• Nurnberg H.G. et al. JAMA 2008 — sildenafil SSRI indüksiyonlu kadın cinsel işlev bozukluğunda.
• Brotto L.A. mindfulness araştırmaları.

Tedavi metodolojileri

1. Bupropion — SSRI kaynaklı anorgazmide ek tedavi veya geçiş.
2. Yönlendirilmiş Mastürbasyon (Directed Masturbation) — Heiman & LoPiccolo programı; kadınlarda primer anorgazmide etkili.
3. Mindfulness-BDT (Mindfulness-CBT) — Brotto araştırmaları; kadın cinsel işlev bozukluğunda.
4. Sildenafil Kadınlarda (off-label) — SSRI kaynaklı işlev bozukluğunda Nurnberg JAMA 2008.

9. Prognoz

Kadınlarda primer anorgazmi için yönlendirilmiş mastürbasyon %60–90 etkinlik; SSRI indüklü vakada ilaç stratejisi iyileşme sağlar.

10. Mit ve yanlış inançlar

Efsane 1: “Kadın penetrasyonla orgazma ulaşmalıdır”

Kanıt: Çoğu kadın (~%70) klitoral stimülasyon gerektirir; tek penetrasyonla orgazm normal varyasyondur, anatomik norm değildir.

Efsane 2: “Anorgazmi kadında ‘soğukluk’ belirtisidir”

Kanıt: anorgazmi çoğu zaman bilgi, teknik, anksiyete veya ilaca bağlıdır; karakter özelliği değildir.

Efsane 3: “SSRI-indüklü anorgazmi geçicidir, tedavi gerektirmez”

Kanıt: süreklidir; ilaç geçişi veya adjunkt stratejiler etkilidir; devam eden distres klinik olarak anlamlı.

Efsane 4: “Reçetesiz ‘orgazm güçlendiricileri’ etkilidir”

Kanıt: kanıt zayıf; FDA uyarıları gizli bileşen.

Efsane 5: “Vibratör kullanımı hastayı partnerle orgazmdan mahrum eder”

Kanıt: Aksine, primer anorgazmi eğitiminde etkilidir; partnerle yakın ilişkiye entegre edilebilir.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. HA02.0 Anorgasmia. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Nurnberg H.G. et al. Sildenafil treatment of women with antidepressant-associated sexual dysfunction. JAMA 2008;300(4):395–404.
4. Brotto L.A. et al. Psychological and Interpersonal Dimensions of Sexual Function and Dysfunction. J Sex Med 2016;13(4):538–571.
5. Heiman J.R., LoPiccolo J. Becoming Orgasmic. Prentice Hall, 1988.