ICD-116E63	SEKONDER ANKSİYETE SENDROMU Secondary anxiety syndrome
ICD-10F06.4	Organik anksiyete bozuklukları
DSM-5-TRF06.4	Başka Bir Sağlık Durumuna Bağlı Kaygı Bozukluğu

1. Tanım ve nozoloji

İkincil Anksiyete Sendromu (ICD-11: 6E63 Sekonder Anksiyete Sendromu; DSM-5-TR: F06.4 Başka Bir Tıbbi Duruma Bağlı Anksiyete Bozukluğu) — kaygı, panik veya obsesif-benzeri semptomlar başka bir tıbbi durum veya madde etkisi bağlamında.

2. Tarihçe

Konsültasyon-liyezon psikiyatri gelişimi; DSM-III'ten itibaren resmi kategori.

3. Epidemiyoloji

• Kronik tıbbi hastalıklarda anksiyete sıklığı yüksektir (kardiyak, KOAH, endokrin).
• Hipertiroidizmde %60–70 anksiyete belirtisi.
• Kafein, stimülan kaynaklı anksiyete.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Endokrin — hipertiroid, feokromositoma, hipoglisemi.
• Kardiyak — aritmi, miyokard enfarktüsü, mitral valf prolapsusu.
• Respiratuar — KOAH, astım, pulmoner emboli.
• Nörolojik — TBI, Parkinson, MS.
• Madde/ilaç — kafein, stimülan, kortikosteroid, β-bloker (paradoksal), benzodiazepin/alkol kesilmesi.
• Vestibular bozukluklar.

5. Klinik özellikler

• YAB, panik atak, OKB-benzeri semptomlar tıbbi durum bağlamında.
• Atipik özellikler (geç başlangıç, fokal semptom).

6. Tanı

Tıbbi durum kanıtı + anksiyete belirtileri + zamansal ilişki.

6.1 Kaynağa özgü belirlemeler

DSM-5-TR / ICD-11 — aynı.

6.2 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme.
2. Tıbbi değerlendirme — TSH, glukoz, kardiyak, vestibüler.
3. İlaç ve kafein anamnezi.
4. Toksikoloji.

6.3 Ayırıcı tanı

• Birincil anksiyete bozuklukları (6B0x);
• Deliryum;
• Uyum bozukluğu.

7. Muayene ve değerlendirme

• GAD-7, HAM-A.
• TSH, glukoz, EKG.
• Toksikoloji.

8. Tedavi

1. Etiyolojik tedavi.
2. Semptomatik — SSRI rezidüel anksiyete için; benzodiazepin kısa süreli akut durumda.
3. Kafein kısıtlaması.

Tedavi metodolojileri

1. Etiyolojik Müdahale — Tıbbi durum düzeltmesi.
2. SSRI Kalan Anksiyete İçin — Tıbbi durum düzeltmesinden sonra kalan semptomlar için.

9. Prognoz

Etiyolojik müdahale ile anlamlı iyileşme.

10. Mit ve yanlış inançlar

Efsane 1: “Tıbbi hastalığı olan hastanın kaygısı 'normal'dir”

Kanıt: klinik sıkıntı tıbbi durumun seyrini kötüleştirir; müdahale gerektirir.

Efsane 2: “Hipertiroidizmde anksiyolitik birinci sıradır”

Kanıt: tiroid düzeltmesi birinci; β-blokör (propranolol) semptomatik adjunkt.

Efsane 3: “Kafein güvenlidir”

Kanıt: yüksek doz panik, anksiyete, taşikardi yaratır; sınırlama önerilir.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6E63 Secondary anxiety syndrome. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Levenson J.L. (ed.). APA Publishing Textbook of Psychosomatic Medicine and Consultation-Liaison Psychiatry. 3rd ed. 2018.