Sekonder duygudurum sendromu (Secondary mood syndrome)

ICD-10F06.3	Organik duygu [afektivite] bozuklukları
DSM-5-TRF06.3x	Başka Bir Sağlık Durumuna Bağlı Depresyon Bozukluğu

1. Tanım ve nozoloji

Sekonder duygudurum sendromu (ikincil duygudurum sendromu; ICD-11: 6E62 Secondary Mood Syndrome; DSM-5-TR: F06.3x Başka Bir Tıbbi Duruma Bağlı Duygudurum Bozukluğu) — depresif, manik veya karışık duygudurum epizodları başka bir tıbbi durumun doğrudan fizyolojik sonucu olarak.

2. Tarihçe

“Organik afektif bozukluk” terimi XX. yüzyılda ortaya çıkmıştır; biyopsikososyal model klinik pratikte.

3. Epidemiyoloji

• Kronik tıbbi hastalıklarda depresif semptomlar geniş; bir kısmı klinik depresif epizoda ulaşır.
• Steroid kaynaklı duygudurum bozuklukları — yüksek doz prednizolonda %5–18 mani/hipomani, depresyon.
• İnterferon kaynaklı depresyon — HCV tedavisinde %20–40.
• İnme sonrası depresyon — %30.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Endokrin — hipotiroid (depresyon), hipertiroid (mani-benzeri), Cushing, Addison.
• Nörolojik — inme (sol frontal — depresyon, sağ — mani), Parkinson, MS, beyin tümörü, demans, TBI.
• Madde/ilaç — steroidler, interferon, dopamin agonistleri, izotretinoin, β-bloker, antikonvülzan.
• Metabolik — üremi, B12, folat.
• Enfeksiyöz — HIV, sifiliz, COVID.
• Otoimmün — lupus, Hashimoto.
• Onkolojik — pankreas kanseri (klasik depresif sunum), paraneoplastik.

5. Klinik özellikler

• Depresif, manik, karışık, hipomanik epizod semptomları.
• Tıbbi durum veya madde ile zamansal ilişki.
• Klasik afektif bozukluk için karakteristik olmayan özellikler (geç başlangıç, atipik sunum).

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri

A. Sürekli duygudurum bozukluğu (depresif, manik veya karma).

B. Tıbbi durumun (psikiyatrik olmayan) kanıtı.

C. Birincil duygudurum bozukluğu ile daha iyi açıklanmaz.

D. Deliryum bağlamında ortaya çıkmaz.

6.2 Kaynaklar arasındaki farklar

• ICD-11 — maddeye bağlı duygudurum bozukluğu buraya AİT DEĞİLDİR: madde bölümünde yer alır. 6E62 yalnızca ruhsal bozukluklar bölümü dışındaki sağlık durumları içindir ve altta yatan hastalığın tanısıyla birlikte konur.
• Konsültasyon-liyezon protokollar.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme + tıbbi geçmiş.
2. Tıbbi ve laboratuvar değerlendirme (TSH, B12, kortizol, böbrek, karaciğer).
3. İlaç listesinin gözden geçirilmesi.
4. Beyin görüntülemesi (inme, MS, tümör).
5. Toksikoloji.
6. Komorbid bozukluklar.

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• PHQ-9, MADRS, YMRS.
• Laboratuvar: TSH, B12, kortizol, ANA, böbrek, karaciğer.
• MRT atipik durumda.
• C-SSRS.

8. Tedavi

1. Etiyolojik tedavi — tıbbi durum veya ilaç düzeltmesi.
2. Semptomatik psikiyatrik tedavi:
   • Depresif — SSRI (hastalığa özgü seçim; kardiyak — sertralin, essitalopram; onkolojik — mirtazapin);
   • Manik — antipsikotik (ketiapin, olanzapin); steroid kaynaklı manik durumda steroidin azaltılması veya antipsikotik;
   • Karışık veya refrakter — EKT. Multidisipliner yaklaşım — psikiyatrist, altta yatan hastalığı tedavi eden uzman ve sosyal destek.

8.1 Tedavi metodolojileri

1. SSRI Hastalığa Özgü — Kardiyak, onkolojik, nörolojik bağlama uygun seçim.
2. EKT — Refrakter ve ağır durumda.

9. Prognoz

Etiyolojik müdahale ile çoğu remisyon.

10. Mitler ve yanlış anlamalar

Mit 1: “Tıbbi hastalığı olan hasta için depresyon 'normal'dir”

Kanıt: Klinik depresyon tıbbi durumun gidişatını kötüleştirir; aktif müdahale gerektirir.

Mit 2: “Steroid kaynaklı mani kendi kendine geçer”

Kanıt: dozun azaltılması ve/veya antipsikotik eklenmesi gerekir.

Mit 3: “Antidepresan hipotiroidide birinci basamaktır”

Kanıt: tiroid düzeltmesi birinci; antidepresan kalan semptomlar için.

Mit 4: “İnterferon depresyonu nadirdir”

Kanıt: HCV interferon tedavisinde %20–40 — aktif izlem gereklidir.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6E62 Secondary mood syndrome. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Levenson J.L. (ed.). APA Publishing Textbook of Psychosomatic Medicine and Consultation-Liaison Psychiatry. 3rd ed. 2018.
4. Robinson R.G., Jorge R.E. Post-stroke depression: a review. Am J Psychiatry 2016;173(3):221–231.