ICD-116C50	KUMAR OYNAMA BOZUKLUĞU Gambling disorder
ICD-10F63.0	Patolojik kumar oynama
DSM-5-TRF63.0	Kumar Oynama Bozukluğu

1. Tanım ve nozoloji

Kumar oynama bozukluğu (ICD-11: 6C50; ICD-10: F63.0; DSM-5-TR: F63.0) — kontrol kaybı, kumarın diğer ilgi alanlarının önüne geçmesi ve olumsuz sonuçlara rağmen sürdürülmesi ile belirli, sürekli ya da yineleyici kumar davranışı paternidir. Önemli işlevsel bozulma yaratır. Oyun oynama bozukluğu ICD-11’de ayrı bir kategoridir — 6C51.

2. Tarihçe

• DSM-IV (1994) — “Pathological Gambling” dürtü kontrol bozuklukları içinde.
• DSM-5 (2013) — “Gambling Disorder” madde kullanımı ve bağımlılık kategorisine taşınmıştır (benzer nörobiyoloji).
• ICD-11 (2019) — davranışsal bağımlılıklar bölümü genişletildi: kumarın (6C50) yanı sıra oyun oynama bozukluğu (6C51) ayrı bir kategori olarak eklendi.

3. Epidemiyoloji

• Gambling Disorder yaşam boyu yaygınlık: %0,2–5,3 (geniş aralık).
• Cinsiyet: kumar erkeklerde yüksek; çevrimiçi kumarda cinsiyet farkı azalır.
• Komorbidite: MDD, anksiyete, diğer madde kullanımı, DEHB, BPD, intihar riski.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Kalıtım %50–60.
• Nörobiyolojik — ödül devresinin (dopamin) disregülasyonu, madde kullanım bozukluklarına benzer.
• Kişilik — dürtüsellik, heyecan arayışı.

5. Klinik özellikler

• Sürekli/tekrarlayan kumar davranışı.
• Kontrol itkisi.
• İş, aile, sosyal, akademik bozulma.
• “Chasing losses” (kumarda) — kayıpları geri kazanma girişimleri.
• Yalan, mali bozulma, gizleme davranışı.
• Komorbid MDD ve yüksek intihar riski.

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri

Gambling (DSM-5-TR): 9 semptomdan ≥ 4'ü 12 ay içinde:

1. Artan miktarda kumar — tolerans
2. İrritabilite veya anksiyete kumarı azalttığında — yoksunluk;
3. Azaltma girişimleri başarısız;
4. Kumar hakkında meşguliyet;
5. Distres halinde kumar;
6. Kayıp sonrası “chasing”;
7. Yalan;
8. İlişki/iş kaybı;
9. Mali kurtarma bağımlılığı.

6.2 Kaynağa özgü belirlemeler

• ICD-11 (6C50) — alt tipler: 6C50.0 ağırlıklı çevrimdışı, 6C50.1 ağırlıklı çevrimiçi, 6C50.Z belirlenmemiş. Tanı için normalde ≥ 12 ay gerekir; tüm tanı ölçütleri karşılanıyor ve belirtiler ağırsa süre kısaltılabilir.
• DSM-5-TR — “Gambling Disorder” (F63.0) ana metinde yer alan tek davranışsal bağımlılıktır; DSM-5 (2013) bunu dürtü kontrol bozukluklarından madde kullanımı ve bağımlılık kategorisine taşımıştır. 6C51'den farklı olarak 6C50 ölçütleri, işlevsel bozulmanın yanı sıra belirgin sıkıntıyı da kabul eder.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme.
2. SOGS (South Oaks Gambling Screen) veya PGSI (Problem Gambling Severity Index)
3. Komorbid madde, MDD, intihar.
4. Mali durum değerlendirmesi.

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• Komorbidite ölçekleri.
• C-SSRS intihar.

8. Tedavi

1. BDT — birinci basamak; tetikleyicilerin yönetimi, davranışsal aktivasyon, bilişsel yeniden yapılandırma (“near miss” ve 'gambler's fallacy'). Cowlishaw S. Cochrane 2012 meta-analizi.
2. Naltrekson, nalmefen — kanıt tabanı gelişmekte (Grant J.E. derlemeleri).
3. SSRI — komorbid MDB/anksiyetede.
4. Kendi kendine yardım (Kumarbazlar Anonim, Gam-Anon) — adjuvan.
5. Mali danışmanlık — kumarda kritik.

Tedavi metodolojileri

1. Kumar için BDT — Bilişsel çarpıtmaların düzeltilmesi, maruz bırakma (tetikleyicilere yanıt azaltma), problem-çözme.
2. Naltrekson off-label — Craving azaltma; 50–150 mg/gün.
3. Kendi kendine yardım grupları (GA) — 12-step model.

9. Prognoz

• BDT ile remisyon %30–50.
• Komorbid MDD kötü prognoz.

10. Mit ve yanlış inançlar

Efsane 1: “Kumar bağımlılığı ‘karakter’ bozukluğudur”

Kanıt: DSM-5, ICD-11 — tıbbi/davranışsal bozukluktur; nörobiyolojik ve genetik yatkınlık.

Efsane 2: “Hasta ‘büyük kazanç’ ile borçtan kurtulur”

Kanıt: “kayıpları kovalama” kumarın tanısal belirtisidir; kayıp paterni istatistiksel olarak mutlaktır.

Efsane 3: “Yalnızca mali destek yeterlidir”

Kanıt: bailout'a bağımlılık tanısal bir belirtidir; psikososyal müdahale gereklidir.

Efsane 4: “Hasta ‘büyüyünce geçer’”

Kanıt: aktif müdahale gereklidir; kronikleşme.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6C50 Gambling disorder. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Cowlishaw S. et al. Psychological therapies for pathological and problem gambling. Cochrane Database Syst Rev 2012;(11):CD008937.
4. Grant J.E. et al. Pharmacotherapy for gambling disorder. Curr Top Behav Neurosci 2016;26:135–149.