ICD-116D71	HAFİF NÖROBİLİŞSEL BOZUKLUK (MCI) Mild neurocognitive disorder
ICD-10F06.7	Hafif bilişsel bozukluk
DSM-5-TRG31.84	Ağır Olmayan Nörobilişsel Bozukluk

1. Tanım ve nozoloji

Hafif Nörokognitif Bozukluk (ICD-11: 6D71 Mild Neurocognitive Disorder; DSM-5-TR: G31.84) — bir veya birkaç bilişsel alanda (bellek, karmaşık dikkat, yürütücü işlev, dil, görsel-uzamsal, sosyal biliş) hafif düşüş; Günlük aktivite sürdürülür (kompanzasyon gerekli olsa da). Tipik adı — “Mild Cognitive Impairment” (MCI).

2. Tarihçe

• Petersen R.C. (1999) — MCI klinik kavramsallaştırması.
• DSM-5 (2013) — Major (demans) ve Mild Neurocognitive Disorders kategorileri.
• AAN (2018) — Practice Guideline for MCI (Petersen).

3. Epidemiyoloji

• 65+ yaşta yaygınlık %10–20.
• Yıllık %10–15 MCI Alzheimer demansına dönüşür.
• Risk faktörleri: yaş, ApoE4, kardiyovasküler.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Alzheimer prodromal (amnestik MCI);
• Vasküler;
• Lewy cisimcikleri prodromal;
• Frontotemporal;
• Tıbbi (depresyon, tiroid, B12, ilaç etkileri)

5. Klinik özellikler

• Hasta veya yakını bilişsel düşüşten şikayet eder.
• Standardize edilmiş testlerde hafif defisit (tipik -1 ila -2 SD).
• Günlük aktivite korunur (karmaşık aktivitelerde minimal kompanzasyon).
• Alt tipler: amnestik (bellek dominant — Alzheimer riski yüksek), non-amnestik (yürütücü veya başka alan).

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri

A. Bir veya daha fazla bilişsel alanda hafif düşüş (hasta, bilgi veren veya klinisyen tarafından belirtilen ve standartlaştırılmış nöropsikolojik test).

B. Günlük aktivite korunur.

C. Deliryum ile daha iyi açıklanmaz.

D. Başka bir psikiyatrik bozukluk (MDD) ile daha iyi açıklanmaz.

6.2 Kaynağa özgü belirlemeler

• DSM-5-TR — Major ve Mild ayrımı.
• AAN 2018 — etiyolojik araştırma (Alzheimer, vasküler) ve biyobelirteçler gelişme aşamasında.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme + informant.
2. MoCA (Montreal Cognitive Assessment), MMSE.
3. Nöropsikolojik test.
4. Laboratuvar — B12, folat, TSH, karaciğer, böbrek, glukoz, HIV/sifiliz.
5. Beyin MRG — vasküler, atrofi, diğer patoloji.
6. Biyobelirteçler (klinik şüphede) — BOS amiloid-β/tau, PET görüntüleme (Alzheimer prodromu).
7. Depresyon taraması (GDS, PHQ-9).

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• MoCA (≤ 25 patolojik) — MCI için doğrulanmış tarama; MMSE'nin MCI için belirlenmiş bir kesme noktası yoktur ve hafif bozukluğa duyarlılığı düşüktür.
• Nöropsikolojik batarya (bellek, yürütücü, dil, görsel-uzamsal).
• Laboratuvar paneli.
• MRG (rutin), biyobelirteçler (seçici).

8. Tedavi

1. Etyolojik tedavi — değiştirilebilir faktörler (kardiyovasküler risk, B12, tiroid, depresyon, ilaç).
2. Yaşam tarzı — fiziksel aktivite (aerobik), Akdeniz diyeti, bilişsel uyarım, sosyal bağlantılar (FINGER trial Lancet 2015 — multimodal yaklaşım etkili).
3. Farmakoterapi MCI için spesifik onay yoktur. Donepezil ve diğer AChEI — kanıt temeli sınırlıdır; rutin önerilmez.
4. Lekanemab, Donanemab — yeni anti-amiloid antikorlar; FDA onayı (lekanemab 2023, donanemab 2024) Alzheimer prodrom ve hafif demans için; klinik etki orta düzeyde, infüzyon reaksiyonları ve ARIA (Amyloid-Related Imaging Abnormalities) riskli.
5. Komorbid depresyon, anksiyete tedavisi (SSRI).
6. Demansa geçiş riskinin izlenmesi.

Kaynağa özgü belirlemeler

• AAN 2018 — modifiye edilebilir faktörler ve yaşam tarzı.
• FINGER trial (Ngandu Lancet 2015) — multimodal müdahale.
• Lekanemab — CLARITY-AD (van Dyck NEJM 2023); donanemab — TRAILBLAZER-ALZ 2 (Sims JAMA 2023).

Tedavi metodolojileri

1. Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA — Montreal Cognitive Assessment) — Nasreddine (Nasreddine Z.S.) — 30 madde; MCI taraması (kesme noktası 26).
2. FINGER Çok Modlu Müdahalesi (FINGER — Finnish Geriatric Intervention Study) — Diyet + egzersiz + bilişsel eğitim + vasküler risk yönetimi.
3. Lekanemab, Donanemab — Anti-amiloid antikorlar; FDA onayı; ARIA izlemi (MRG).

9. Prognoz

• Stabil %30, demansa geçiş %10–15/yıl, geri dönüş %15–20.
• Amnestik MCI Alzheimer prodromu — yüksek konversiyon.

10. Mit ve yanlış inançlar

Efsane 1: “MCI mutlaka demansa dönüşür”

Kanıt: yıllık %10–15 geçer; bir kısmı stabil kalır veya iyileşir.

Efsane 2: “B vitamini ve ginkgo MCI'yı iyileştirir”

Kanıt: B vitaminleri yalnız eksiklikte; ginkgo Cochrane (Birks 2009) — etki kanıtı zayıf.

Efsane 3: “AChEI standart MCI tedavisidir”

Kanıt: AAN 2018 — kanıt bazası kafi değil; rutin önerilmez.

Efsane 4: “Lekanemab MCI/Alzheimer'ı iyileştirir”

Kanıt: klinik düşüş hızını ~%25 azaltır; ARIA ve infüzyon reaksiyonları; “tedavi” değildir.

Efsane 5: “Bilişsel düşüş yaşla kaçınılmazdır”

Kanıt: Kardiyovasküler risk, fiziksel aktivite, sosyal bağlantılar değiştirilebilir faktörlerdir.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6D71 Mild neurocognitive disorder. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Petersen R.C. et al. Practice guideline update summary: Mild cognitive impairment. Neurology 2018;90(3):126–135.
4. Ngandu T. et al. A 2-year multidomain intervention of diet, exercise, cognitive training, and vascular risk monitoring (FINGER): a randomised controlled trial. Lancet 2015;385(9984):2255–2263.
5. van Dyck C.H. et al. Lecanemab in Early Alzheimer's Disease. NEJM 2023;388(1):9–21.
6. Nasreddine Z.S., Phillips N.A., Bédirian V. et al. The Montreal Cognitive Assessment, MoCA: a brief screening tool for mild cognitive impairment. J Am Geriatr Soc 2005;53(4):695–699.
7. Birks J., Grimley Evans J. Ginkgo biloba for cognitive impairment and dementia. Cochrane Database Syst Rev 2009;(1):CD003120.