Geviş getirme bozukluğu (Rumination-regurgitation disorder)

ICD-10F98.2	Bebeklik ve çocuklukta beslenme bozukluğu
DSM-5-TRF98.21 / F50.84	Geviş Getirme Bozukluğu

1. Tanım ve nozoloji

Geviş Getirme Bozukluğu (ICD-11: 6B85 Rumination-Regurgitation Disorder; DSM-5-TR: F98.21) — yutulmuş gıdanın istemli veya yarı-istemli geri çıkarılması (regürjitasyon) ardından yeniden çiğneme, yeniden yutma veya tükürme ile karakterizedir. Tıbbi (gastroözofageal reflü veya başka GI hastalık) ile tam olarak açıklanmaz.

2. Tarihçe

• XVII. yüzyılda “merisizm” terimi (Fabricius).
• DSM-IV — bebek ve çocukluk bozukluğu olarak.
• DSM-5 (2013) — tüm yaşlarda tanı.

3. Epidemiyoloji

• Yaygınlık: Bebek ve çocuklarda nadir; zihinsel engelli hastalarda %6–10; yetişkinlerde (özellikle yeme bozukluğu komorbid) tanınması artmaktadır.
• Komorbidite: İD, OSB, anksiyete, BN, BED.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Davranış koşullanması — “postprandiyal geğirme” ardından regürjitasyon öğrenilmiş davranış.
• Stres ve kaygı.
• İD/OSB'de yiyecekle kendini uyarma.

5. Klinik özellikler

• Gıda alımından dakikalar-saatler sonra regürjitasyon.
• Yeme bozukluğu sonuçları: kilo kaybı, malnutrisyon, elektrolit bozukluğu, diş erozyonu, halitoz.
• Sosyal sonuçlar: utanç, sosyal izolasyon.

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri

A. Yutulan gıdanın tekrarlayan regürjitasyonu — DSM-5-TR: ≥ 1 ay; ICD-11: haftada birkaç kez, en az birkaç hafta boyunca; yeniden çiğneme, yutma veya tükürme.

B. Regürjitasyon tıbbi durum (örn. reflü, pilorik stenoz, pilorik duodenum obstrüksiyonu) ile ilişkili değildir.

C. Anoreksiya, bulimia, BED, ARFID bağlamında ortaya çıkmaz.

D. Başka bir ruhsal bozukluk (özellikle İD, OSB) zemininde ortaya çıkıyorsa, belirgin şiddet ayrı değerlendirme gerektirir.

6.2 Kaynaklar arasındaki farklar

• DSM-5-TR / ICD-11 — ölçütler örtüşür; süre ve yaş eşiği farklıdır: DSM-5-TR ≥ 1 ay, ICD-11 haftada birkaç kez en az birkaç hafta ve gelişimsel yaşın ≥ 2 yıl olmasını gerektirir.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme.
2. Tıbbi değerlendirme — GERD, pilorik patoloji, gastroparezi dışlanması (üst endoskopi, motilite çalışması)
3. Manometri — fonksiyonel regürjitasyonun doğrulanması.
4. Kilo ve beslenme durumu.
5. Komorbid yeme bozukluğu taraması.

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• Endoskopi, manometri, pH izlemi.
• Tam kan sayımı, elektrolitler.

8. Tedavi

1. Diyafragmatik solunum — birinci basamak davranış müdahalesi (Chitkara D.K. et al. Am J Gastroenterol 2006; etki %50–70).
2. Habit reversal — alternatif davranış öğrenme.
3. Biofeedback.
4. Stres yönetimi ve BDT.
5. İD/OSB'de işlevsel davranış analizi ve ABA.
6. Tıbbi: GERD ile birlikte proton pompa inhibitörü ilk müdahale.

8.1 Tedavi metodolojileri

1. Diyafragmatik Solunum (Diaphragmatic Breathing) — Yemek alımından sonra 5–10 dakika yavaş abdominal nefes alma — regürjitasyonu önler.
2. Alışkanlık Değiştirme Eğitimi (HRT — Habit Reversal Training) — Alternatif davranış geliştirme.
3. Biyogeribildirim (biofeedback) — Abdominal kas kontrolü.
4. FBA — işlevsel davranış analizi (İD/OSB'de) — Davranışın tetikleyici ve sürdürücüsünün analizi.

8.2 Kaynaklar arasındaki farklar

• Rome Foundation kriterleri (fonksiyonel GI).
• NICE NG69 — genel yeme bozukluğu prensipleri.

9. Prognoz

• Diyafragmatik solunum ve alışkanlık tersine çevirme ile anlamlı iyileşme.

10. Mitler ve yanlış anlamalar

Mit 1: “Geviş getirme GERD'in bir formudur”

Kanıt: ayrı bir bozukluktur; manometri ve klinik model farklılık gösterir.

Mit 2: “Yalnızca tıbbi cerrahi (Nissen) çözer”

Kanıt: Nissen fundoplikasyonu fonksiyonel geviş getirme için önerilmez; davranışsal müdahale birinci basamak.

Mit 3: “Hasta bunu kasten yapıyor, ceza ile durdurulabilir”

Kanıt: yarı-istemli davranıştır, koşullanma temelli; ceza etkisizdir.

Mit 4: “Antiemetik etkilidir”

Kanıt: antiemetikler (örn. ondansetron) geviş getirmede etkisizdir.

Mit 5: “İD/OSB hastada durdurulamaz”

Kanıt: davranış müdahaleleri etkilidir; beslenmeye bağlı komplikasyonlar için aktif müdahale önemlidir.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6B85 Rumination-regurgitation disorder. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Chitkara D.K., Van Tilburg M., Whitehead W.E., Talley N.J. Teaching diaphragmatic breathing for rumination syndrome. Am J Gastroenterol 2006;101(11):2449–2452.
4. Rome IV Diagnostic Criteria for Disorders of Gut-Brain Interaction. Rome Foundation; 2016.