Ekler (Appendices)

EK A

İZLEM VE MUAYENE STANDARTLARI

Bu ek psikotrop ilaçların kullanımında güvenlik izlemi ve psikiyatri hastalarının tıbbi durumunun izlenmesi için standart protokolleri sunar.

A.1. Antipsikotik terapisinde metabolik izlem

Atipik antipsikotikler — özellikle olanzapin, ketiapin, klozapin — metabolik sendrom riskini artırır (kilo artışı, dislipidemi, insülin direnci, diyabet).

İzlem tablosu (APA/ADA 2004, ADA/APA/AACE/NAASO uzlaşısı):

Eğer anormallik saptanırsa:

• Kilo alımı ≥%7: ilaç değişimine bak (aripiprazol, ziprasidon — metabolik nötr);
• HbA1c ≥%6,5 veya açlık glukozu ≥7: diyabet konsültasyonu;
• LDL ≥3,4 mmol/L: diyet, statin.

Klozapine özgü izlem (agranülositoz nedeniyle):

ANC göstergeleri:

• ≥2,0 × 10⁹/L: normal — tedaviye devam et;
• 1,5–2,0 × 10⁹/L (uyarı bölgesi): haftada 2 kez izlem, gösterge stabilize olana veya artana kadar;
• < 1,5 (kırmızı bölge): klozapin derhal durdurulur, hematolog konsültasyonu;
• İyi huylu etnik nötropenide sınırlar 0,5 × 10⁹/L daha düşüktür: 1,0–1,5 — uyarı, < 1,0 — ilaç durdurulur, hematolog müdahalesi.

Antipsikotiklerde EKG takibi

• QTc uzaması riski: özellikle ziprasidon, haloperidol IV, ondansetron kombinasyonu;
• Başlangıç EKG Risk faktörleri olan hastalarda (kalp hastalığı, elektrolit bozukluğu, >65 yaş);
• QTc >500 msn ya da bazdan >60 msn artış — İlaç değişikliği;
• Riski artıran ilaçlar: tioridazin, klorpromazin, haloperidol (i/v, yüksek doz).

Hiperprolaktinemi:

• Risperidon, amisulprid, paliperidon — yüksek risk
• Semptomlar: amenore, galaktore, cinsel disfonksiyon, osteoporoz;
• Bazal prolaktin; tekrarlayan semptomlarda.

A.2. Lityum izlemi

Dar terapötik pencere — seviye 0,6–1,2 mEq/L, >1,5 toksik.

Lityum intoksikasyonu belirtileri:

• Tremor (daha güçlü);
• Bradikardi, aritmi; konfüzyon;
• İshal, kusma;
• Yavaş, karışık konuşma;
• Ataksi;
• Konvülsiyon — ağır durumlarda.

Durum değişikliğinde seviye kontrol et: dehidratasyon, NSAİİ, ACE inhibitörü, tiyazid eklenmesi, böbrek fonksiyonunda değişiklik.

A.3. Antikonvülsanlar (valproat, karbamazepin, lamotrijin)

Valproat:

Kritik: valproat, doğurganlık çağındaki kadınlarda nöral tüp defekti ve bilişsel hasar riski nedeniyle yalnızca etkili kontrasepsiyon ile ve diğer seçenekler önce değerlendirildikten sonra reçete edilmelidir.

Karbamazepin:

• CBC, karaciğer — başlangıç, 1 ay, üç aylık;
• HLA-B*1502 testi Asya kökenli hastalarda (Stevens-Johnson riski);
• Oto-indüksiyon nedeniyle seviye düşüşü ilk 4 haftada — seviye kontrol et.

Lamotrijin:

• Yavaş titrasyon — Stevens-Johnson sendromu riski;
• Başlangıç 25 mg/gün (1–2. hafta), 50 mg/gün (3–4. hafta), sonra hedef doza;
• Valproat ile birlikte: dozlar iki kat az (25 mg günaşırı) — valproat lamotrijin metabolizmasını yavaşlatır
• Deri reaksiyonu olursa — hemen durdur.

A.4. SSRI ve SNRI izlemi

• Hiponatremi riski — özellikle yaşlılarda, diüretik kullananlarda
• Bazal Na, 1 ay sonra, sonra semptom ile;
• İntihar eğiliminde artış özellikle 25 yaş altı başlangıçta — ilk 1–2 ay yakın izlem;
• QTc uzaması — essitalopram, sitalopram (yüksek dozlarda);
• Serotonin sendromu (MAOİ veya triptan vb. kombinasyonda) — belirtilerin öğretilmesi.

A.5. Benzodiazepin kullanımı

• Maksimum süre: 2–4 hafta;
• Uzun süreli kullanımda bağımlılık riski yüksektir;
• Azaltma şeması (tapering): kademeli, genellikle 2 haftada bir %10–25 (Pottie 2018); uzun süreli kullanımda daha yavaş — 2–4 haftada bir %5–10;
• Geri tepki semptomları (rebound anxiety, uykusuzluk, tremor) normal ve geçicidir.

A.6. Psikoterapi izlemi

Kalite göstergeleri:

• Seansın süresi, sıklığı;
• Hasta semptom ölçekleri (PHQ-9, GAD-7 vb.) her 4–6 haftada;
• İşlevsel göstergeler;
• Terapötik ilişki değerlendirmesi (Working Alliance Inventory);
• Belirlenen hedeflere ulaşma;
• Nüks belirtileri.

Süpervizyon ve meslektaş danışması — karmaşık olgularda ve klinisyenin kendi isteğiyle.

EK C

PSİKİYATRİK ACİL DURUMLAR

Acil durumda zaman yoktur: karar dakikalarla ölçülür ve neredeyse her zaman eksik bilgiyle verilir. Bu ek tam da o dakikalar için yazıldı — ne yapılması gerektiğini hatırlatan kısa listeler, uzun muhakeme değil. Listeler klinik düşünceyi değiştirmez; aceleyle atlanması en kolay adımdan sizi korur.

C.1. Aktif intihar riski

İntihar riskini değerlendirmek bir anket değil, bir konuşmadır. Doğrudan sorun: soru düşünceyi “telkin etmez”, çoğu zaman hastaya bunu ilk kez yüksek sesle söyleme imkânı verir. Asıl dinlediğiniz şey, niyetin ne kadar somutlaştığıdır.

Birincil değerlendirme:

• İntihar düşüncesi var mı? Plan? Araç?
• Planın somutluğu: hasta zamanı, yeri ve aracı adlandırıyorsa risk keskin biçimde artar; genel bir “bazen ölmek istiyorum” ifadesi başka bir düzeydir;
• Önceki girişimler — en güçlü belirleyici
• Madde intoksikasyonu — inhibisyon azalır;
• Koruyucu faktörler — aile, dini inançlar, gelecek planları.

Yüksek risk belirtileri:

• Belirli plan + araçlara erişilebilirlik;
• Yakın durum değişikliği (kayıp, ağır hastalık);
• Yalnızlık ve kronik ağrı;
• Psikoz veya ağır depresyon;
• Yeni başlangıç veya derin hipomani (enerji geri gelir + düşük duygudurum kalır);
• Yetişkin erkek + engellilik + alkol

Yönetim:

Düşük-orta risk:

• Güvenlik planı — yazılı
• Araçlara erişilebilirliğin azaltılması (silah uzaklaştırılması, ilaç küçük miktarlarda);
• Yakın ayaktan izlem (24–48 saatte yeniden);
• Kriz hattı numarası;
• Aile katılımı (rızayla).

Yüksek risk:

• Hastaneye yatırma (gönüllü veya zorunlu);
• Yakın gözetim – 1:1 eğer çok yüksek;
• İntihar yöntemlerinin ortadan kaldırılması (kesici alet, ip, pencere);
• Kontrollü ilaç alımı.

Zorunlu hastaneye yatış Azerbaycan çerçevesinde:

• “Psikiyatrik yardım hakkında” Azerbaycan Cumhuriyeti kanunu;
• Zorunlu hastaneye yatış için iki psikiyatristin kararı ve hukuki prosedür;
• Komisyon kararından sonra, kanunla belirlenen süre içinde mahkeme kararı (bkz. “Hukuki-etik yönler”).

C.2. Deliryum tremens ve alkol yoksunluğu

Semptomlar:

• Tremor — eller, sonra genel
• Anksiyete, ajitasyon;
• Halüsinasyon — görsel, dokunsal (“böcekler üzerimde”);
• Dezoryantasyon;
• Otonom hiperaktivlik — taşikardi, tansiyon, terleme, ateş
• Nöbetler (~%5–10).

Tedavi (YBÜ veya DYBÜ koşullarında):

• Benzodiazepin — diazepam 10–20 mg IV/IM her 15–20 dk Sedasyon elde edilene kadar; sonra idame rejimi;
• Alternatif: lorazepam (karaciğer disfonksiyonu olanlarda);
• Tiamin 100–300 mg IV — Wernicke ensefalopatisinin önlenmesi. Glukoz vermeden önce.
• Sıvı ve elektrolit replasmanı;
• Magnezyum sülfatı, potasyum — çoğu zaman düşük;
• Mortalite: tedavi edilen yatan hastalarda ~%1–4; tedavi edilmemiş tarihsel serilerde belirgin daha yüksek (%15–20).

CIWA-Ar skalası — izlemde.

C.3. Serotonin sendromu

Neden: SSRI + MAOİ, SSRI + triptan, SSRI + tramadol, SSRI + linezolid, SSRI + metilen mavisi vb.

Semptomlar:

• Mental değişiklik — ajitasyon, konfüzyon;
• Otonom — taşikardi, hipertansiyon, hipertermi, terleme
• Nöromüsküler — tremor, hiperrefleksi, klonus (alt ekstremite — özel belirti).

Tedavi:

• Neden olan ilacın hemen kesilmesi;
• Destek — sıvılar, elektrolit, soğutma;
• Şiddetli durumlar Siproheptadin 12 mg başlangıç, belirtiler sürerse 2 mg her 2 saatte bir, maksimum 32 mg/gün;
• İnvaziv müdahale (entübasyon) ağır hipertermide.

C.4. Antipsikotik Malign Sendrom (NMS)

Neden: antipsikotikler (özellikle yüksek potanslı, haloperidol), akut başlangıç veya doz artışı.

Semptomlar (4 ana):

1. Kas sertliği (“kurşun boru”);
2. Hipertermi (38–42°C);
3. Otonom değişkenlik (yüksek arteriyel tansiyon, taşikardi, terleme);
4. Mental durum değişikliği (konfüzyon → stupor → koma).

Laboratuvar: CPK akut yüksek (>1000), mioglobinüri, lökositoz, ALT/AST yüksek.

Tedavi (YBÜ):

• Antipsikotiğin hemen kesilmesi
• Soğutma;
• Sıvılar (rabdomiyoliz ve akut böbrek yetmezliği riski);
• Dantrolen 1-2,5 mg/kg IV — kas sertliğini azaltır;
• Bromokriptin 2,5-5 mg her 8 saat — dopamin agonisti;
• EKT yanıtsız durumlarda.

Ölümcüllük: %5–20; erken tanıma ve zamanında tedavi ile belirgin ölçüde düşer.

C.5. Akut distoni

Neden: antipsikotik başlangıcı, özellikle güçlü D2 antagonistleri.

Semptomlar:

• Akut kas spazmları — boyun (tortikollis), dil, göz (okülojirik kriz), belirli yemek borusu spazmı;
• Hayat tehlikesi — laringeal spazm.

Tedavi:

• Difenhidramin 50 mg IM/IV – 15 dakikada rahatlama;
• Benztropin 1–2 mg IM/IV;
• Antipsikotiğin dozunun azaltılması veya değiştirilmesi
• Profilaktik antikolinerjik riskli hastalarda.

C.6. Akut mani ve psikomotor ajitasyon

Yönetim:

• Güvenli ortam — sakin, uyarandan bağımsız
• Sözel de-eskalasyon ilk adım;
• İlaç:

- Oral tercih: haloperidol 2–5 mg + lorazepam 1–2 mg;

- IM, endikasyon varsa: haloperidol 5 mg + lorazepam 2 mg (50/50 enjektör) veya olanzapin IM 10 mg (parenteral BZD ile eş zamanlı değil);

• Gönülsüz hastaneye yatırma — endikasyon varsa;
• Fiziksel kısıtlama — yalnızca son çare, yaşam tehlikesi varsa ve kısa süreli.

C.7. Akut psikoz

Yukarıdakine benzer protokol. Ayırıcı tanı: organik nedenler, madde intoksikasyonu, postpartum psikoz, NMS.

C.8. Katatoni

Semptomlar:

• Stupor, mutizm;
• Katalepsi (“mum durumu”);
• Negativizm;
• Manerizmler, stereotipiler;
• Ekolali, ekopraksi.

Birinci basamak tedavi:

• Lorazepam 1–2 mg IV/IM test — 1–2 saat içinde anlamlı yanıt → katatoni tanısı ve tedavi;
• Yanıt alınırsa – 4–24 mg/gün doza çıkarmak;
• Yanıtsız — ECT ikinci basamak tedavi olarak, çok etkili;
• Akut fazda antipsikotikten kaçınmak gerekir — NMS'yi tetikleyebilirler.

Nedenini ara: organik (ensefalit, epilepsi), duygudurum bozukluğu, şizofreni, otizm, bazı maddeler.

EK D

ASKERİ-TIBBİ EKSPERTİZ (AZERBAYCAN'DA)

Bu ek Azerbaycan Cumhuriyeti'nde askerlik hizmetine uygunluk değerlendirmesi için psikiyatrik açılardan pratik bir rehber sunmaktadır.

D.1. Yasal dayanak

• “Askerlik çağrısı hakkında” Azerbaycan Cumhuriyeti Kanunu
• Askeri-tıbbi ekspertiz hakkında Yönetmelik;
• Savunma Bakanlığının normatif düzenlemeleri;
• Hastalık çizelgesi — bozukluğun derecesine (hafif/ağır) ve A–D gruplarına göre ayrılır

D.2. Psikiyatrik değerlendirme yapısı

Temel ekspertiz:

• Şikâyetler ve anamnez (hasta ve yakın akrabaları);
• Önceki tıbbi belgeler;
• Klinik görüşme ve mental durum muayenesi;
• Deneysel-Psikolojik İnceleme (EPM) — psikolog tarafından;
• Laboratuvar ve enstrümantal incelemeler gerektiğinde;
• Ayırıcı tanı, tanı ve hastalığın derecesinin değerlendirilmesi;
• Sonuç.

Tipik psikolojik testler (EPM):

• MMPI-2 (Minnesota Multiphasic Personality Inventory-2) — kişilik profili;
• Raven progresif matrisleri — zeka;
• Luria testleri — hafıza, dikkat
• Wechsler IQ ölçeği (WAIS);
• Rorschach testi — projektif yöntem (güncel güvenilirliği tartışmalıdır);
• Beck, Hamilton ölçekleri — duygudurum

D.3. Psikiyatrik bozukluklar ve askerlik hizmetine uygunluk değerlendirmesi

Gruba göre sınıflandırma (adaptasyon — yerel normatif düzenlemeler esas alınarak):

A grubu — askerliğe tam uygun

Psikiyatrik öykü yok veya hafif geçici sorunlar.

B grubu — sınırlı yararlı

• Hafif kişilik özellikleri (bozukluk eşiğine ulaşmayan);
• Geçici uyum bozuklukları;
• Hafif uyku bozuklukları;
• Remisyon durumunda nevrotik bozukluklar.

V grubu — hizmet sırasında sınırlı

• Kısmi remisyonda orta psikiyatrik bozukluklar;
• Belirli kişilik bozuklukları;
• Geçmiş TSSB, kompanse edilmiş;
• Orta derecede nörobilişsel disfonksiyon.

Q grubu — hizmete elverişsiz

• Şizofreni spektrumu;
• Bipolar bozukluk;
• Ağır depresyon
• Aktif TSSB/kompleks TSSB (Karabağ savaşı gazileri — ayrı tedavi programı);
• Madde kullanımı bozuklukları;
• Ağır kişilik bozuklukları;
• Ağır entelektüel gelişim bozukluğu;
• Otizm spektrumunun ağır formları;
• Aktif intihar riski olan bozukluklar;
• Parafilik bozukluklar (şiddetli, aktif).

D.4. Savaş travması ve gazi değerlendirmesi

Karabağ savaşı gazilerinde:

• Karmaşık TSSB yüksek yaygınlık — travma odaklı müdahale
• Alkol ve madde kullanımı komorbid;
• Depresyon, intihar riski;
• Aile işlev bozukluğu;
• Ahlaki yaralanma — savaş zamanı etik çatışmalar (öldürme, tanık olma);
• Tükenmişlik ve yeniden travmatizasyon risk faktörleri.

Spesifik rehabilitasyon programları:

• Kanıtlanmış travma terapisi (PE, CPT, EMDR);
• Grup terapisi gazilere;
• Aile terapisi;
• İlaç (SSRI/SNRI);
• Sosyal rehabilitasyon (iş, eğitim).

EK E

İLGİLİ NÖROLOJİK DURUMLAR

Psikiyatri ve nörolojinin kesiştiği alanlarda klinik pratik için önemli olan nörolojik hastalıkların kısa tanımı.

E.1. Epilepsi (8A60–8A6Z) ve psikiyatrik belirtiler

Epileptik sendromlar ve psikiyatri:

- İnter-iktal kişilik değişiklikleri (Geschwind sendromu — hiperreligiosite, hipergrafi, “viskozite”);

- İnter-iktal psikoz — uzun süreli TLE;

- Post-iktal psikoz — nöbet sonrası 24–72 saat içinde psikotik epizodlar;

- İktal anksiyete ve disosiyatif deneyimler;

• Temporal lob epilepsisi (TLE) — en çok psikiyatrik komorbidite
• Absans epilepsisi — dikkat sorunu, DEHB ile ayırıcı tanı;
• Juvenil miyoklonik epilepsi — yüksek komorbid anksiyete, dürtüsellik

Psikogen (non-epileptik) nöbetler (PNES) — disosiyatif nörolojik semptom bozukluğu (6B60.4):

• Video-EEG — ayırıcı tanıda altın standart
• PNES — epilepsi ile sık komorbid, %10–30;
• Tedavi: BDT-PNES, antikonvülzanlardan yavaş kesilme.

Antiepileptiklerin psikiyatrik yan etkileri:

• Levetirasetam: agresyon, irritabilite, depresyon;
• Fenobarbital, primidon: depresyon, bilişsel yavaşlama;
• Topiramat: bilişsel disfonksiyon, depresyon;
• Lamotrijin ise duygudurumu dengeler.

E.2. Baş ağrısı ve psikiyatrik komorbidite

• Migren — depresyon riski 2-4× yüksek; anksiyete bozuklukları;
• Küme baş ağrısı — depresyon, intihar riski;
• Kronik günlük baş ağrısı — analjezik aşırı kullanımı (MOH) — duygudurum bozukluğu komorbid sık;
• Tekrarlayan gerilim baş ağrısı — yoğun stres, anksiyete ile ilişkili

Yönetim:

• SSRI/SNRI birçok baş ağrısı tipini iyileştirir;
• TCA (amitriptilin) profilaktik migren için tarihsel standart;
• Topiramat, valproat (doğurganlık çağındaki kadınlarda değil) profilaktik;
• BDT kronik baş ağrısında etkilidir;
• Opioidlerden ve aşırı analjezik kullanımından kaçınmak.

E.3. Beyin-damar hastalıkları (inme)

• İnme sonrası depresyon: %30–40 ilk yıl;
• Post-stroke mania: nadir, sağ frontal veya talamik lezyonlarda;
• Pseudobulbar afekt (patolojik gülme/ağlama): dekstrometorfan-kinidin kombinasyonu onaylı tedavidir;
• Vasküler bilişsel bozukluk/demans: 6D81 altında sınıflandırma;
• Rehabilitasyon: multidisipliner, psikiyatrik destek merkezi rolünde.

E.4. Parkinson hastalığı

• Depresyon: %30–50;
• Anksiyete: %30–40;
• Dopamin agonisti kaynaklı dürtü kontrol bozukluğu: %13–36;
• Parkinsonda psikoz: temel olarak görsel halüsinasyonlar; levodopa-induksiyon;
• Parkinsonda demans: 6D85.0;
• REM uyku davranış bozukluğu: Parkinson için erken belirteç.

Tedavi özellikleri:

• Antipsikotiklerin Parkinson'da kullanımı ketiapin, klozapin (D2 minimal blokaj);
• Haloperidol, risperidon — motor semptomları kötüleştirir;
• SSRI depresyon için;
• Pimavanserin — ABD'de Parkinson psikozu için onaylı.

E.5. Multipl skleroz (MS)

• Depresyon: %30–50;
• Anksiyete: %30;
• Bipolar benzeri semptomlar: %5–10;
• Pseudobulbar afekt;
• Bilişsel disfonksiyon — hastalığın çoğunda
• Uyuşukluk ve yorgunluk — depresyondan ayırt etmesi zor.

İnterferon-beta depresyonu kötüleştirebilir (kanıtlar çelişkili) — izlem gereklidir.

E.6. Travmatik beyin hasarı (TBH)

• Post-konkussion sendromu: baş ağrısı, baş dönmesi, bellek sorunları, duygudurum değişiklikleri;
• Kronik travma ensefalopatisi (CTE): tekrarlayan yaralanmalar, spor (boks, Amerikan futbolu);
• TSSB + TBH — çok sık komorbid
• Kişilik değişikliği (6E68) — frontal lezyonlarda.

E.7. Demans (detaylı Bölüm 17'de)

• 6D80 Alzheimer;
• 6D81 Vasküler;
• 6D82 Lewy cisimciği;
• 6D83 Frontotemporal;
• 6D84 Madde-ilişkili;
• 6D85.0 Parkinson ile;
• 6D86 Demanslarda davranış/psikolojik bozukluklar (BPSD).

E.8. Nöbetler, hareket bozuklukları ve psikiyatri

• Tourette sendromu (8A05.00) — ICD-11'de nörolojik hastalıklar bölümünde, ancak DEHB, OKB ile komorbid çok yüksek;
• Wilson hastalığı — bakır metabolizmasının genetik bozukluğu; psikiyatrik sunum (depresyon, psikoz) sık; testi — seruloplazmin, 24 saatlik idrar bakırı;
• Huntington hastalığı — duygudurum bozuklukları, OKB, psikoz, motor kore

GENEL KAYNAKLAR VE LİTERATÜR

Temel ICD-11 ve DSM-5 kaynakları

1. WHO. ICD-11 Ruhsal, Davranışsal ve Nörogelişimsel Bozukluklar için Klinik Tanımlamalar ve Tanı Kriterleri (CDDR). Cenevre: Dünya Sağlık Örgütü; 2024. ISBN: 9789240077263.
2. APA. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition, Text Revision (DSM-5-TR). APA Publishing; 2022.
3. First MB, Reed GM, Hyman SE, Saxena S. ICD-11 Ruhsal ve Davranışsal Bozukluklar için Klinik Tanımlamalar ve Tanı Kılavuzlarının geliştirilmesi. World Psychiatry, 2015; 14: 82–90.
4. Reed GM, et al. ICD-11 ruhsal, davranışsal ve nörogelişimsel bozukluklar sınıflandırmasındaki yenilikler ve değişiklikler. World Psychiatry, 2019; 18: 3–19.

Klinik psikiyatri ders kitapları

1. Popov Yu.V., Vid V.D. Modern klinik psikiyatri. (Современная клиническая психиатрия) 2. baskı. Sankt-Peterburg: Reç, 2006.
2. Sadock BJ, Sadock VA, Ruiz P. Kaplan and Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry. 11th ed. Wolters Kluwer; 2023.
3. Geddes JR, Andreasen NC, Goodwin GM (eds). New Oxford Textbook of Psychiatry. 3rd ed. Oxford UP; 2020.
4. Cowen P, Harrison P, Burns T. Shorter Oxford Textbook of Psychiatry. 7th ed. Oxford UP; 2018.

Azerbaycan dilinde kaynaklar

1. Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi. «Psixi xəstələrin müayinəsi və müalicəsinin sərəncamı» üzrə normativ sənədlər. (“Psikiyatrik hastaların muayene ve tedavi düzeni” ile ilgili normatif belgeler.)
2. «Psixiatriya yardımı haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu (2001, dəyişikliklərlə). (“Psikiyatrik yardım hakkında” Azerbaycan Cumhuriyeti Kanunu, 2001, değişikliklerle.)

Pratik klinik kılavuzlar (guidelines)

1. NICE (UK) Klinik Kılavuzlar — psikiyatrik durumlar için: CG31 OKB, CG78 Sınırda KB, NG222 Depresyon, CG113 YAB, CG115 Alkol, CG158 Davranış bozuklukları, NG69 Yeme bozuklukları, NG116 TSSB, CG111 Enürezis.
2. APA Practice Guidelines — şizofreni, BPD, MDD, yeme bozuklukları, Alzheimer.
3. WFSBP Guidelines — bipolar, şizofreni, OKB, TSSB, parafilik bozukluklar.
4. ISTSS (International Society for Traumatic Stress Studies). PTSD Prevention and Treatment Guidelines. 3rd ed. 2019.
5. CANMAT/ISBD. Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments / International Society for Bipolar Disorders Treatment Guidelines. 2018, 2023.
6. AACAP Practice Parameters — çocuk ve ergen psikiyatrik bozuklukları.

Temel peer-review dergileri

1. American Journal of Psychiatry (APA)
2. World Psychiatry (WPA)
3. Lancet Psychiatry
4. JAMA Psychiatry
5. British Journal of Psychiatry
6. Psychological Medicine
7. Journal of Clinical Psychiatry
8. European Psychiatry

Çevrimiçi kaynaklar

1. ICD-11: https://icd.who.int
2. MGH Center for Women's Mental Health: https://womensmentalhealth.org
3. Cochrane Library: psikiyatrik sistematik gözden geçirmeler
4. UpToDate Psychiatry — klinik başvuru kaynağı
5. Psychiatry Online (APA Publishing) — ders kitapları, kılavuzlar
6. Columbia Suicide Severity Rating Scale: https://cssrs.columbia.edu

Kenan Ragimov

Bakü, 2026

ragimoff.org