XBT-116B81	SİNİR BULİMİYASI
XBT-10F50.2	SİNİR BULİMİYASI
DSM-5-TR307.51	SİNİR BULİMİYASI

1. Tərif və nozologiya

Sinir bulimiyası (XBT-11: 6B81; DSM-5-TR: 307.51) — təkrarlanan obur yemə epizodları (qısa müddətdə çoxlu qida qəbulu və nəzarət itkisi hissi) və kompensator davranışlar (qusma, laksativ istifadəsi, idman, oruc) ilə xarakterizə olunan yemə pozuntusudur. Anoreksiyadan fərqli olaraq, çəki tipik olaraq normal və ya artıq olur.

2. Tarixçə

• Russell G.F. (1979) — «bulimia nervosa» termini və ilk klinik təsvir.
• DSM-III (1980) — rəsmi diaqnoz.
• DSM-5 (2013) — tezlik meyarı həftədə 1 dəfəyə endirilmişdir (DSM-IV-də 2 dəfə).

3. Epidemiologiya

• Ömürlük yayılma: qadınlarda 1,5–3%, kişilərdə 0,5%.
• Başlanğıc: yeniyetməlik və erkən yetkinlik.
• Komorbidlik: MDD ~70%, narahatlıq, maddə istifadəsi, BPD, anorexia tarixçəsi.
• Suicid riski yüksək.

4. Etiologiya və patogenez

• İrsilik 50–60%.
• Neyrobioloji — serotonergic disregulasiya, dopamin mükafat sistemi.
• Sosial-mədəni — incəlik idealı, dieta tarixçəsi.
• Şəxsiyyət — impulsivlik, perfeksionizm, aşağı özünə qiymət.

5. Klinik mənzərə

• Obur yemə epizodlar — kontrol itkisi, gizlin.
• Kompensator davranışlar:
  • Purging — özü-özünə qusma, laksativ, diuretik;
  • Non-purging — oruc, həddən artıq idman.
• Bədən imajı və çəki məşğuliyyəti.
• Tibbi komplikasiyalar: hipokalemiya (qusma), Russell əlaməti (parmaq döyənəkləri), diş eroziyası, parotid hipertrofiya, ezofagit, mədə-bağırsaq.

6. Diaqnoz

6.1 Vahid diaqnostik meyarlar

A. Təkrarlanan həddindən artıq yemək epizodları — qısa müddət ərzində (≤ 2 saat) çox miqdarda qida + nəzarəti itirmə hissi.

B. Çəki artımının qarşısını almaq üçün təkrarlanan qeyri-uyğun kompensator davranışlar.

C. Tezlik: ən azı həftədə 1 dəfə, ≥ 3 ay.

D. Özünəqiymətləndirmə çəki və bədən formasından həddən artıq asılıdır.

E. Sinir anoreksiyası epizodu kontekstində baş vermir.

6.2 Mənbə-spesifik dəqiqləşdirmələr

• DSM-5-TR — şiddət epizod tezliyinə görə (yüngül 1–3, orta 4–7, ağır 8–13, ekstrem ≥ 14 həftədə).
• XBT-11 — paralel; «atypical bulimia nervosa» kvalifikator.
• NICE NG69 — diaqnoz və müalicə.

6.3 Diaqnostika alqoritmi

1. Klinik müsahibə.
2. EDE-Q, EDE.
3. Tibbi: elektrolitlər (K, P, Mg, Cl), qaraciyər, böyrək, EKG (QTc).
4. Diş müayinəsi (eroziya).
5. Komorbidlik və suicid riski.

6.4 Differensial diaqnostika

7. Müayinə və qiymətləndirmə

• EDE-Q.
• Tibbi: elektrolitlər, EKG, diş müayinəsi.
• C-SSRS.

8. Müalicə

Mənbə-spesifik dəqiqləşdirmələr

• NICE NG69 — CBT-E birinci sıra; FBT yeniyetmələrdə.
• APA 2023.

8.1 Müalicə yanaşmaları

• CBT-E birinci sıra (Fairburn) — 20 seans 20 həftə; sübut: Fairburn C.G. et al. Behav Res Ther 2009.
• Fluoksetin 60 mq/gün — FDA təsdiqi BN üçün; obur yemə və qusma azaldır.
• FBT (Lock J., Le Grange D.) — yeniyetmələrdə.
• İPT alternativ.
• Tibbi: elektrolit korreksiyası, refeeding, diş qulluğu.
• Bupropion əkstərkib (tutma riski).

1. CBT-E (Fairburn) — 20 seans; transdiaqnostik; binge-purge zəncirinin pozulması.
2. Fluoksetin 60 mq — FDA təsdiqi; obur yemə tezliyini ~50% azaldır.
3. FBT BN üçün — Yeniyetmələrdə uyğunlaşdırılmış.
4. Şəxslərarası Terapiya (İPT / IPT — Interpersonal Therapy) — Alternativ; ləng cavab, lakin uzunmüddətli effekt.

9. Proqnoz

• 50–70% remisya CBT-E ilə; uzunmüddətli izləmə vacib.

10. Mif və yanlış inanclar

Mif 1: «Bulimiya »diyet uğursuzluğu«-dur»

**Sübut:** klinik pozuntudur; məhdudlaşdırıcı pəhriz — tipik təhrikedici amil.

Mif 2: «Qusma effektiv kilo verme metodudur»

**Sübut:** qusma kalorilərin yalnız 30–50%-nin mənimsənilməsinin qarşısını alır; ciddi tibbi ağırlaşmalar.

Mif 3: «Bupropion antidepresant kimi BN-da istifadə oluna bilər»

Sübut: bupropion BN-da əkstərkibdir — tutma riski yüksək.

Mif 4: «BN normal çəki olduqda problem yoxdur»

**Sübut:** tibbi ağırlaşmalar (elektrolit, kardiyak) və psixiatrik yük əhəmiyyətlidir.

Mif 5: «Yalnız antidepresant kifayətdir»

Sübut: CBT-E + farmakoterapiya kombinasiyası üstün.

11. Mənbələr

1. WHO. ICD-11. 6B81 Sinir bulimiyası. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. NICE NG69. 2017/2020.
4. APA. Practice Guideline for Eating Disorders, 4th ed. 2023.
5. Fairburn C.G. Cognitive Behavior Therapy and Eating Disorders. Guilford Press; 2008.
6. Russell G. Sinir bulimiyası: an ominous variant of sinir anoreksiyası. Psychol Med 1979;9(3):429–448.