XBT-116D33	MƏCBURİ CİNSİ SADİZM POZUNTUSU Coercive sexual sadism disorder
XBT-10F65.5	Sadomazoxizm
DSM-5-TRF65.52	Cinsi sadizm pozuntusu

1. Tərif və nozologiya

Məcburi Cinsi Sadizm Pozuntusu (XBT-11: 6D33 Coercive Sexual Sadism Disorder; DSM-5-TR: F65.52 Sexual Sadism Disorder) — razılığı olmayan şəxsə fiziki və ya psixoloji əzab verməkdən davamlı və intensiv cinsi həyəcan. Pasiyent fantaziya icra etmiş və ya əhəmiyyətli distress/funksional pozulma yaşayır.

Vacib fərq: razılıqla BDSM (Bondage/Discipline, Dominance/Submission, Sadism/Masochism) praktikası — klinik pozuntu deyil; XBT-11 bu fərqi vurğulayır.

2. Tarixçə

• Krafft-Ebing (1886) — sadizm termini Marquis de Sade-dən.
• DSM-5 (2013) — parafiliya ilə parafilik pozuntu arasındakı fərq.
• XBT-11 (2019) — «Coercive» sözü razılıq vacibliyini vurğulayır.
• WFSBP 2020.

3. Epidemiologiya

• Klinik populyasiyada nadir; adli kontekstdə cinsi cinayət örnəklərində 5–15%.
• Demək olar həmişə kişilərdə.
• Yüksək komorbidlik ASPD, başqa parafilik pozuntular.

4. Etiologiya və patogenez

• Bioloji və psixososial amillər; uşaqlıq travması, antisosial xüsusiyyətlər.
• Hiperseksuallıq və impulsivlik komorbid sıx.

5. Klinik təzahürlər

• Razılığı olmayan qurbana əzab verməkdən cinsi həyəcan.
• Tipik kontekst — adli cinayət (zorlama-sadistik).
• Ağır halda — sadistik qətllər, ciddi fiziki yaralanma.
• Adli risk yüksək.

6. Diaqnoz

6.1 Vahid diaqnostik meyarlar

A. ≥ 6 ay razılığı olmayan şəxsə fiziki və ya psixoloji əzabdan davamlı və intensiv cinsi həyəcan.

B. Pasiyent fantaziyanı icra etmiş və ya əhəmiyyətli distress yaşayır.

6.2 Mənbələr arasında fərqlər

• DSM-5-TR — 6 aylıq müddət tələb edir; XBT-11-də müddət meyarı yoxdur — «davamlı, cəmlənmiş və intensiv oyanma nümunəsi» deyilir.
• Razılıqlı BDSM klinik pozuntu deyil.

6.3 Diaqnostika alqoritmi

1. Adli klinik müsahibə.
2. Risk qiymətləndirməsi (Static-99R, SVR-20).
3. Komorbid pozuntular (ASPD, psixopatiya — PCL-R).

6.4 Differensial diaqnostika

7. Müayinə və qiymətləndirmə

• Adli klinik müsahibə.
• PCL-R (Psychopathy Checklist), Static-99R, SVR-20.

8. Müalicə

1. WFSBP 2020 pillə-pillə alqoritm:
   • KDT və residivin qarşısının alınması;
   • SSRİ yüksək doza;
   • Antiandrogen;
   • GnRH agonist ən ağır halda.
2. Adli psixiatriya nəzarəti; hospitalizasiya və ya cəzaçəkmə müəssisəsində.
3. Psixopatiya komorbid hallarda standart psixoterapiya az effektivdir.

8.1 Müalicə metodikaları

1. KDT və Residiv Profilaktikası (Relapse Prevention) — Effektivliyi məhduddur; psixopatiya fonunda daha da azalır.
2. SSRİ + Antiandrogen + GnRH — WFSBP 2020 pillə-pillə.
3. PCL-R, Static-99R, SVR-20 — Adli risk qiymətləndirmə.

8.2 Mənbələr arasında fərqlər

• WFSBP 2020 — ağır halda kombinasiya (KDT + antiandrogen + GnRH).

9. Proqnoz

Ağır halda yüksək residiv riski; multimodal müdaxilə və davamlı izləmə vacibdir.

10. Mif və yanlış inanclar

Mif 1: «BDSM = sadistik pozuntu»

Sübut: razılıqlı BDSM klinik pozuntu deyil; XBT-11 bunu məcburilik («coercive») əlaməti ilə dəqiq fərqləndirir. APA və başqa peşəkar birliklər razılıqlı BDSM-i patologiya hesab etmir.

Mif 2: «Sadistik pozuntu müalicə oluna bilməz»

Sübut: WFSBP 2020 — multimodal müdaxilə residiv riskini azaldır; psixopatiya komorbid halda effekt daha az.

Mif 3: «Yalnız hüquqi cəza tələb olunur»

Sübut: klinik müdaxilə hüquqi nəzarətlə birgə tövsiyə olunur.

Mif 4: «Bütün cinsi qatillər sadistik pozuntuludur»

Sübut: əksər cinsi cinayət ASPD və ya başqa motivasiyalıdır; sadistik klinik diaqnoz konkret fantaziya patterni tələb edir.

11. Mənbələr

1. WHO. ICD-11. 6D33 Coercive sexual sadism disorder. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Thibaut F., Cosyns P., Fedoroff J.P. et al.; WFSBP Task Force on Paraphilias. The World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) 2020 guidelines for the pharmacological treatment of paraphilic disorders. World J Biol Psychiatry 2020;21(6):412–490.
4. Hare R.D. Psychopathy Checklist-Revised (PCL-R). 2nd ed. 2003.