XBT-116D34	FROTTERİSTİK POZUNTU Frotteuristic disorder
XBT-10F65.8	Seksual seçimin digər pozuntuları
DSM-5-TRF65.81	Frotterist pozuntu

1. Tərif və nozologiya

Frotteristik Pozuntu (XBT-11: 6D34 Frotteuristic Disorder; DSM-5-TR: F65.81) — razılığı olmayan şəxsə toxunma və ya öz cinsiyyət orqanlarını sürtməkdən davamlı və intensiv cinsi həyəcan. Pasiyent fantaziya icra etmiş və ya əhəmiyyətli distress/funksional pozulma yaşayır. Tipik kontekst — sıx (izdihamlı) ictimai nəqliyyat və izdiham.

2. Tarixçə

• «Frotteur» — fransız sözündən «sürtən».
• DSM-IV (1994) — «Other Specified Paraphilia»; DSM-5 (2013) — ayrı kateqoriya.

3. Epidemiologiya

• Yayılma: frotterist hərəkətlər yetkin kişilərin 30%-ə qədərində rast gəlinə bilər; parafiliya və hiperseksuallıq üzrə ambulator müraciət edən kişilərin 10–14%-i pozuntu meyarlarına cavab verir (DSM-5-TR).
• Komorbid başqa parafilik pozuntular.

4. Etiologiya və patogenez

Parafilik ümumi etiologiya; komorbid hiperseksuallıq və impulsivlik.

5. Klinik təzahürlər

• Sıxılı ictimai yerlərdə (avtobus, metro, izdiham) razılığı olmayan şəxsə toxunma.
• Pasiyent qaçır — qurban dərhal şikayət edə bilmir.
• Hüquqi nəticələr (sexual harassment, cinsi cinayət).

6. Diaqnoz

6.1 Vahid diaqnostik meyarlar

A. ≥ 6 ay razılığı olmayan şəxsə toxunma və ya sürtməkdən davamlı və intensiv cinsi həyəcan.

B. Pasiyent fantaziyanı icra etmiş və ya əhəmiyyətli distress yaşayır.

6.2 Mənbələr arasında fərqlər

DSM-5-TR / XBT-11 — eyni; WFSBP 2020.

6.3 Diaqnostika alqoritmi

1. Klinik müsahibə.
2. Risk qiymətləndirməsi.
3. Komorbidlik.

6.4 Differensial diaqnostika

7. Müayinə və qiymətləndirmə

• Adli klinik müsahibə.
• Risk şkalaları.

8. Müalicə

1. WFSBP 2020 pillə-pillə:
   • KDT və residivin qarşısının alınması;
   • SSRİ yüksək doza;
   • Antiandrogen / GnRH ağır halda.
2. Hüquqi-tibbi koordinasiya.

8.1 Müalicə metodikaları

1. KDT və SSRİ + WFSBP 2020 protokol — 6D30/6D31/6D32 ilə eyni pillə-pillə.

9. Proqnoz

WFSBP müdaxiləsi ilə residiv azalması.

10. Mif və yanlış inanclar

Mif 1: «Frotteurizm zərərsizdir»

Sübut: qurban üçün travmadır; cinsi cinayət və hüquqi nəticələr.

Mif 2: «Sadəcə impuls — klinik müdaxilə tələb etmir»

Sübut: təkrarlanan paterni klinik diaqnoz tələb edir.

Mif 3: «Yalnız hüquqi cəza»

Sübut: klinik müdaxilə residiv azaldır.

11. Mənbələr

1. WHO. ICD-11. 6D34 Frotteuristic disorder. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Thibaut F., Cosyns P., Fedoroff J.P. et al.; WFSBP Task Force on Paraphilias. The World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) 2020 guidelines for the pharmacological treatment of paraphilic disorders. World J Biol Psychiatry 2020;21(6):412–490.