XBT-116D34	FROTTEURİZM Frotteuristic Disorder
XBT-10F65.8	FROTTEURİZM
DSM-5-TR302.89	FROTTEURİZM

1. Tərif və nozologiya

Frotteurizm (XBT-11: 6D34 Frotteuristic Disorder; DSM-5-TR: 302.89) — razılığı olmayan şəxsə toxunma və ya öz cinsiyyət orqanlarını sürtməkdən davamlı və intensiv cinsi həyəcan. Pasiyent fantaziya icra etmiş və ya əhəmiyyətli distres/funksional pozulma yaşayır. Tipik kontekst — sıx ictimai nəqliyyat və izdiham.

2. Tarixçə

• «Frotteur» — fransız sözündən «sürtən».
• DSM-IV (1994) — «Other Specified Paraphilia»; DSM-5 (2013) — ayrı kateqoriya.

3. Epidemiologiya

• Yayılma: kişilərdə 7–8% (subklinik fantaziyalar daxil); klinik pozuntu az.
• Komorbid başqa parafilik pozuntular.

4. Etiologiya və patogenez

Parafilik ümumi etiologiya; komorbid hiperseksuallıq və impulsivlik.

5. Klinik mənzərə

• Sıxılı ictimai yerlərdə (avtobus, metro, izdiham) razılığı olmayan şəxsə toxunma.
• Pasiyent qaçır — qurban dərhal şikayət edə bilmir.
• Hüquqi nəticələr (sexual harassment, cinsi cinayət).

6. Diaqnoz

6.1 Vahid diaqnostik meyarlar

A. ≥ 6 ay razılığı olmayan şəxsə toxunma və ya sürtməkdən davamlı və intensiv cinsi həyəcan.

B. Xəstə fantaziyanı icra etmiş və ya əhəmiyyətli distres yaşayır.

6.2 Mənbə-spesifik dəqiqləşdirmələr

DSM-5-TR / XBT-11 — eyni; WFSBP 2020.

6.3 Diaqnostika alqoritmi

1. Klinik müsahibə.
2. Risk qiymətləndirməsi.
3. Komorbidlik.

6.4 Differensial diaqnostika

7. Müayinə və qiymətləndirmə

• Adli klinik müsahibə.
• Risk şkalaları.

8. Müalicə

8.1 Müalicə yanaşmaları

• WFSBP 2020 pillə-pillə:
  • KDT və residivin qarşısının alınması;
  • SSRİ yüksək doza;
  • Antiandrogen / GnRH ağır halda.
  • Hüquqi-tibbi koordinasiya.
  1. KDT və SSRİ + WFSBP 2020 protokol — 6D30/6D31/6D32 ilə eyni pillə-pillə.

  9. Proqnoz

  WFSBP müdaxiləsi ilə residiv azalması.

  10. Mif və yanlış inanclar

  Mif 1: «Frotteurizm zərərsizdir»

  Sübut: qurban üçün travmadır; cinsi cinayət və hüquqi nəticələr.

  Mif 2: «Sadəcə impuls — klinik müdaxilə tələb etmir»

  Sübut: təkrarlanan paterni klinik diaqnoz tələb edir.

  Mif 3: «Yalnız hüquqi cəza»

  Sübut: klinik müdaxilə residiv azaldır.

  11. Mənbələr

  1. WHO. ICD-11. 6D34 Frotteuristic disorder. 2024.
  2. APA. DSM-5-TR. 2022.
  3. Thibaut F. et al. WFSBP. World J Biol Psychiatry 2020.