18 may 1936 — Freyd Tsveyqə

Vyana XIX, Ştrasserqasse 47, 18 may 1936

Əziz cənab doktor!

Ümid edirəm, mənə bağışlayarsınız ki, sizə yalnız bu gün cavab yazıram. Tələbkar və yorucu dövr nəhayət arxada qaldı.

Cavab yazmazdan əvvəl məktubunuzu yenidən oxudum. Onu bir üslub ustasının yazdığını unuda bildim, o, o qədər sadə və səmimi səslənir. O, az qala məni öz əhəmiyyətimə inandıracaqdı. Bu o demək deyil ki, təlimlərimin özlərinin həqiqət dəyərinə şübhə edirəm, amma inanmaq mənə çətindir ki, onlar yaxın gələcəyin inkişafına sübut oluna bilən təsir göstərə bilər. Beləliklə, mən özümü sizin təqdim etdiyinizdən qat-qat az əhəmiyyətli hiss edirəm və daha çox qat-qat böyük əminliklə bildiyim şey üzərində — ad günümün qeyd olunması üçün göstərdiyiniz səylərdə özünü büruzə verən son dərəcə mehriban münasibətiniz üzərində dayanmağı üstün tuturam. Tomas Mann ilə birlikdə yazdığınız gözəl müraciət və Mannın Vyanadakı çıxışı məni bu qədər qocalmış olmağım faktı ilə barışdıra bilən iki hadisə idi. Çünki evimdə həyat yoldaşım və uşaqlarımla, xüsusən də atanın bütün istəklərini nadir ölçüdə ödəyən bir qızımla qeyri-adi dərəcədə xoşbəxt olsam da, qocalığın acınacaqlılığı və köməksizliyi ilə yenə də barışa bilmirəm və heçliyə keçidi bir növ həsrətlə gözləyirəm. Əzizlərimi ayrılıq ağrısından isə qurtara bilmərəm.

Sizin yanınızdakı istisna mövqeyim də o zaman sona çatacaq. Çünki məncə, sizin yaratdığınız görkəmli insan uşaqları qalereyasında — ya da tez-tez zarafatla dediyim kimi, «panoptikumunuzda» — əlbəttə, ən maraqlı şəxs olmasam da, yeganə yaşayan şəxsəm. Bəlkə simpatiyalarınızın istiliyinin çox hissəsinə məhz bu hala borcluyam. Axı bioqrafda da, analitikdə olduğu kimi, «transfer» adı altında birləşdirilən fenomenlər var.

Səmimi minnətdarlıqla

Sizin Ziqm. Freyd