Məktub 24 — 19 aprel 1884, Vyana

Vyana, şənbə, 19 aprel 1884. Jurnalda

Mənim əziz Martacanım

Dediklərimi sən, əlbəttə, ciddi qəbul edə bilərsən və elə düşünməməlisən ki, mən sənə açıq qəlblə düşünə bilməyəcəyin hansısa qurbanlar verirəm. Mənə inan, tamamilə təbiidir ki, həddindən artıq uzanan gözləməni mən səndən az xoşlayıram; ona daha çətin dözürəm, ümumiyyətlə belədir ki, nişanlı qızlar nişanlı oğlanlardan daha xoşbəxtdir. Beləliklə, daha çox mənim üçün karyerama qısa bir müddət verirəm və o zaman tam inamlıyam ki, sənin gözlərin — bu, sadəcə bütövün yerinə deyilmiş bir hissədir — yəni sən, sevgilim, mənə çox şeyi əvəz edəcəksən; sən də buna inanmalısan. Mən bunun müqabilində nə verirəm? Mən xüsusi bir şeyə nail olmadım və hələ gözlənilən iki ildə heç bir həlledici şey baş verməyəcək. Cəmiyyətdə bir dərəcə kölgəsi daha çox və ya daha az. Bu, mənə heç bir çətinlik gətirməyəcək, xeyr, mən bunu məmnuniyyətlə edəcəyəm: mən nəyisə mənasız, qiyməti və nəticəsi şübhəli olanı tərk edirəm o şeyin müqabilində ki, o qədər insana layiq, fərahlıq verən və mənalıdır — sevimli ilə birgə həyat, o, yalnız evin idarəçisi və aşpaz deyil, həm də qiymətli dost və şirin sevgili olacaq. Bundan əlavə, sənə tez-tez dediyim və yazdığım kimi, mən elmin bir sahəsində o qədər müstəqiləm ki, heç bir əlavə ünsiyyət və rəhbərlik olmadan töhfələr verə bilirəm — mən sinir sistemi haqqında bilikləri nəzərdə tuturam — və mən sevinirəm ki, sən mənə bununla kömək edə biləcəksən. Beləliklə, insanlar yenə də adımı unuda bilməyəcəklər. Amma mən o qədər də şöhrətpərəst deyiləm. Bilirəm ki, tanınmağa ehtiyac duymadan da nəyəsə dəyərəm.

Alman bölgəsi deyəndə mən, əlbəttə ki, Aşağı Avstriyanı, Moraviyanı və ya Sileziyanı nəzərdə tuturdum.

Hələlik mən çox döyüşkənəm və Vyanada gələcək uğrunda mübarizədən əl çəkməyi heç düşünmürəm. «Varlıq uğrunda mübarizə» mənim üçün hələ də «burada qalmaq uğrunda mübarizə» deməkdir. Doğrudur, bu həftə qışda dosent olmaq istəyim mənə çox uzaq bir şey kimi göründü. Mən demək olar ki, heç nə işləyə bilmədim, xanım Ş. yanında həkim fəaliyyətimə görə. Yaxşı, onda mən əlli qulden üçün və ya elə bir şey üçün paltar ala bilərəm, amma bu dövrü qənaətlə yaşamağı və daha çox işləməyi üstün tuturam. Bettelheym aparatları gətirdi; mən özüm bu gün başqa bir aparat aldım, yəni yarısını ödədim; düşünürəm ki, bazar ertəsi iş başlayacaq. Amma beyin anatomiyası dəhşətli dərəcədə baxımsız qalıb və növbəti nəşrim üçün ilkin işlər də hələ heç irəli getməyib. Xanım Ş. bu gün yenidən yaxşıdır; mən ümid edirəm ki, onu bir həftəyə o qədər sağaldacağam ki, onu sərbəst buraxa bilim. Xoşagəlməz olan yalnız köhnə, lakin şübhəli ağciyər katarıdır; ağciyər zirvələrindən biri də tutulub. Əgər bu indi irəliləyərsə və ya xəstəlik ümumiyyətlə bununla bağlıdırsa, onda iş pis olacaq. Lakin mən bunu gözləmirəm və düşünürəm ki, bərpa olunmuş ürək bir müddət dözəcək, ta ki yenə bir zəiflik tutması onu yıxsın. Amma bu illər tələb edə bilər.

Sənin vəziyyətindən yalnız bu qədər gec danışmağa başladığım üçün səndən üzr istəməliyəm. Buna görə çox təəssüflənirəm. Heç olmasa Minna ilə növbələşib bir az təmiz hava almırsanmı? Martacan, əgər bu işdə xəstələnsən, böyük səs-küy qaldıracağam və sən görəcəksən ki, yalnız xəstələr yox, sevgililər də çox eqoistdirlər. Konsiliariusun sözləri mənə xüsusən təsir etmir; mən heç anlamıram ki, niyə bu hekayət əbədi davam etməli və ya təkrarlanmalıdır. Həmçinin niyə Konsiliarius çağırılmadan geri qayıtmalıdır — özünü elan etmək heç də adət deyil.

İndi sənə Frits Reyterdən bir şey göndərəmmi? Oxunuş bəlkə sənə bəzi çətin saatlardan keçməkdə kömək edər?

Tez yaz mənə, sevgilim, və mənə bildir ki, sən evdən çıxmısan, əgər sizin havanız bizimki qədər dəhşətli deyilsə.

Səmimi salamla

Sənin Ziqmundun