Məktub 26 — 19 iyun 1884, Vyana

Vyana,

cümə axşamı

Mənim sevimli xəzinəm!

Sənin şirin, nəcib məktublarına nə vaxtsa çox ətraflı cavab vermədiyimi xatırlamıram, amma bu gün qısa yazmalıyam. Axı ümid edirəm ki, tezliklə bir-birimizlə şəxsən danışa biləcəyik. «Koka» dünən axşam qurtardı, bu gün isə birinci yarısını artıq redaktə etdim. Bir yarım vərəq çıxacaq. Qazandığım bir neçə qızıl şagirdlərimə xərclənməli oldu — onları bu gün və dünən evə qovdum. İndi qarşımda ikinci əsərin korrekturası durur; onu jurnalda xidməti vəzifəmi yerinə yetirərək oxumalı və canlandırmalıyam. Şir kimi sağlamam, şadam və həyatsevərəm. Böyük məşğuliyyət əhval-ruhiyyəmə təsir etmir. Ruhi xəstələrə qulluq edən sanitar onlara ağlına gələn hər şeyə icazə verir. Amma bu da mənim həyat qüvvəmi azaltmır.

Sevgilim, mənimlə bölüşdüyün qaranlıq fikirləri qətiyyətlə özündən qovmalısan. Axı mənim həyatımın açarlarını bilirsən: öz işimə necə böyük ümidlər bağladığımı və inandığımı ki, həkimlik-tədqiqat işi ilə məşğul ola bilən kimi onlar tam doğrulacaq. Vaxtaşırı əvvəlkindən daha qaranlıq oluram. İndi isə, sən mənim «başlıca prinsipim» olduğun bir vaxtda, bütünlüklə sənə xidmət etmək istəyirəm. Bu ümumiyyətlə həyatıma qoyduğum başlıca şərtə çevrilir, əks halda o mənim üçün az bir şey deməkdir. Çox inadlıyam və elmi riskdən qorxmuram. Bütün müdrik adamların o qədər də müdrik saymayacaqları iş kütləsini görmək üçün mənim əhəmiyyətli bir həvəsləndiriciyə ehtiyacım var. Doğrudan da, kifayət qədər kasıb bir adam olan mən elm ilə məşğul olmalıyam. Eyni zamanda mən bir kasıb qızın sədaqətini və məhəbbətini qorumaq istəyən ən bəxtsiz kişiyəm. Bundan sonra da eyni tempdə yaşamaq, çox risk etmək, çox ümid etmək, çox işləmək lazımdır. Adi burjua ehtiyatlılığı baxımından mən tamamilə itmiş adamam. İndi isə sənlə görüşməmək məcburiyyətində qalıram. Yaxud yalnız üç aydan sonra görüşmək — həm də hamısı ona görə ki, münasibətlərimiz hələ o qədər də müəyyən deyil.

Üç aydan sonra Eli artıq Hamburqda olacaq. Ümid edirəm ki, hallar və işlərin vəziyyəti buna mane olmayacaq.

Qısası, gələcək barədə demək olar ki, heç nə bilmirəm. Bunu nəzərə almamaq hüququm yoxdur, amma əminəm ki, ovucunu yenidən əlimdə tutmaq sevinci məni gözləyir. Bu isə mənim üçün yemək-içmək kimi həyati zərurətdir. Bilirəm ki, sənin xoşbəxt ailə istirahətinin bir neçə həftəsini oğurlamaq istəyərək sənə az kədər və məhrumiyyət verməmişəm. Mən impulsiv təhriklərimin ardınca gedirəm və nə maneədən, nə də riskdən qorxmuram. Sənin önündə güclü olmaq istəyirəm, Marta.

Sonra təzə qüvvələrlə məzmunca çox maraqlı olan, amma maddi baxımdan üç aylıq əməyimin əvəzini çətin ki çıxaracaq eksperimenti davam etdirəcəyəm. Qazanc azdır, bu pulla çox şey yığılan deyil, vaxt isə itəcək. Təsəvvür edə bilirsənmi ki, mənim pul kisəmdə min qızıl olsun, Roza və Dolfi bacılarım isə ac qalsınlar? Əlbəttə, qazancın ən azı yarısını onlara verəcəyəm, qalanı isə yenidən qazananadək bir müddətə mənə bəs edəcək.

Bəlkə də, hər zaman bacılara qarşı ədalətli olmuram. Amma vicdanımın dediyi kimi davranıram. Özünlə uyğun olmaq vacibdir.

Bu gün Panet gəldi, əlbəttə, xidməti zərurətlə. Özümü saxladım və ona etiraz etmədim. Amma mənim yaxşı bir xüsusiyyətim var — öz intuisiyama güvənmək. Mən öz baxışımı bölüşən çox adam tapmışam.

Əminəm ki, tezliklə görüşəcəyik, əzizim. Sağlam qal; mən isə məktubu yekunlaşdırmalıyam, çünki yenə korrektura gəldi.

Sənin Ziqmundun.