Məktub 51 — 19 mart 1886, Berlin

Berlin,

cümə

Mənim şirin xəzinəm!

Tamamilə heç bir yeni şey yoxdur, mən əsəbləşirəm ki, buradayam, sənin yanına yolda deyiləm. Dəvətsiz qonaq L. hələ görünməyib və mən, açıq danışsam, onun gözlənilməz gəlişindən ehtiyat edirəm. İndi onun üzündən daha bir həftə tərləməliyəm. Lakin yenə də gözəl günlər gələcək, o zaman bir az dincəlmək və rahatlanmaq mümkün olacaq.

Mən elə zəhmətkeşəm, səliqəliyəm, cəsuram və ağıllıyam ki, belə nümunəvi olmaqdan artıq özüm də bezmişəm və həqiqətən də hər cür macəralara can atıram.

Sənə mütləq bildirməli olduğum şey ondan ibarətdir ki, Breslaudan L.dən məktub aldım. O, mənə də uzaq qohum olan baldızına baş çəkməyimi xahiş edir. Bu, artıq yerinə yetirilmişdir. Baxmayaraq ki, açıq söyləsəm, vaxtım mənə çox qiymətlidir, axı heç vaxt işdən indiki qədər sevinc almamışdım.

Şarko haqqında əziz, ülvi xatirələr qaldı, parlaqlığına görə az qala səninlə on günlük görüşdən sonrakı xatirələr kimi. Həqiqətən, mən gözəl bir şey yaşadım və heç kim məndən bunu ala bilməyəcək.

Həmkarlarla kifayət qədər nəzakətli münasibətləri saxlayıram. Hər şeydən çox şəxsi ləyaqət hissini və peşəkarlığı qiymətləndirirəm.

Təəssüf ki, burada iyirmi ikidə başlayacaq belə adlanan tətil kurslarında qala bilməyəcəyəm.

Ah, balaca sevgilim, sən bir kiçik xəta edirsən, çünki heç bir görüş istəmirsən. İndi mən, heç vaxt olmadığım kimi, özümü xoşbəxt olmağa qadir hiss edirəm və səadətə böyük ehtiyac duyuram. Mən daha bir neçə həftə burada qalacağam, sonra Vyanada mənzil qayğısına qalacağam və yazda biz evlənəcəyik. Sonra birlikdə mənim bu yeddi ay ərzində ezamiyyələrdə əldə etdiyim bütün qiymətli şeyləri dərk etməyə və tətbiq etməyə çalışacağıq.

Gözəl xəyalları itirmək kədərlidir. Məni üzür ki, sabah və birigün bəxş edə biləcəyim və ala biləcəyim bütün öpüclər yalnız xəyallarda qaldı. Lakin gözlə, əgər sən həmin iki gün ərzində də belə əlçatmaz, yaramaz olsan, mən daha uzun müddət gecikəcəyəm. Axı Hamburqa qayıdış biletini beş gündən sonra da almaq olar. Baxmayaraq ki, ən yaxın planlarım dağıdıldı, yenə də qismətimlə barışmaq istəmirəm.

Maraqlıdır, sən niyə bu qədər əzab çəkmisən? Gül dəstəsi kimdəndir? Hansı münasibətlə? Bəlkə, səninlə köhnə münasibətləri sülh yolu ilə bitirməyə qərar vermiş Huqo Kadişdən?

Yüksək ziyarəti təhlükə kimi gözləyərkən, forma xatirinə saqqalımı fransız tərzində uzatdım. Bununla belə, burada mənə ümumiyyətlə həsəd aparırlar. Lakin indi saçımı vurdurmaq və özümü nizama salmaq istəyirəm.

Doğrudan, mən bütün Berlin incəsənətlərinə, ilk növbədə bərbərlərə əsaslandırılmış şübhə ilə yanaşıram. Unter den Linden küçəsindəki, reyxsmarkla pul ödədiyim bərbərxanada nazirə oxşayan oğlan mənimlə çox pis və özbaşına davranır.

Şənbə və ya bazar günü ümidsizlikdən teatra gedəcəyəm. Amansız ümidsizliyi qeyd edin. Şənbə günü kitabxana belə bağlıdır. Tərcümə üzərində iş mənim üçün möcüzəli bazar həzzinə çevrildi. Lakin mən artıq elə dərəcədə axmaqlaşmışam ki, dəqiq sözləri tapa bilmirəm, yan cümlələri ən yaxşı şəkildə tərcümə edə bilmirəm və nəyin almanca, nəyin fransızca daha yaxşı səsləndiyini ayırd etməkdə çətinlik çəkirəm.

«Mənim Fransımda yenə də daha gözəl idi» — deyə Maria Stuart kimi ah çəkirdim nevropatoloqlar arasında.

Məncə, mən səyahət zamanı ölərdim, əgər Parisdən birbaşa Vyanaya getməli olsaydım. Lakin indi fransız paytaxtından o qədər uzağam ki, Vyana da məni şadlandırır. Xüsusən Döblingi yada salanda, şəhərin sevimli kitabxanamda işimi başa çatdıraraq məşğul olduğum həmin məhəlləsini.

Bilirsən, bu günlərdə mən son dərəcə aydın şəkildə dərk etdim ki, bizə min və ya iki min qulden lazımdır. Əgər Vyanada hər şey qaydasına düşsə və normal şəkildə yoluna düşsə, faizlə ödəyə bilən insanlara getmək lazım gələcək. Təbii ki, sələmçilərə yox. Adi faizlə insanın başını və əllərini müsadirə etmədən pul borc verə bilən, heç olmasa yarıya qədər təmənnasız kapitalistləri hardan tapmaq olar? Bu, ciddi məsələdir. Düşünmək lazımdır ki, aylar sonra — indi deyil — mənim cüzi min quldenim xərclənəndə nə baş verə bilər. Yaxşı, bu, güman ki, indi heç bir vəsaiti olmayan insanın sonra bir neçə min qulden alacağı hansısa çevrilişə bərabərdir. Etiraf edirəm, bəzən gələcək qarşısında dəhşətli qorxu hiss edirəm.

1886-cı il iyunun 15-də mən vaxtı keçmiş veksel ilə gələcəyəm, sənin dalınca gələcəyəm, əgər bu əvvəl baş verməsə. Sən də axı olduqca möhkəm şəkildə belə niyyətlərə sadiqsan və onları həyata keçirməyə hazırsan, balaca qızım? Məhz bu yaxınlaşan hadisə — bizim toyumuz — indi mənim üçün sürətli əsrin bütün nailiyyətlərindən daha vacibdir.

Ayın sonunda sənin Ziqmunduna şifahi cavab ver.