Məktub 43 — 4 noyabr 1885, Paris

Paris, çərşənbə, 1885-ci il noyabrın 4-ü

Mənim sevimli xəzinəm

Böyük xəbər ondan ibarətdir ki, dünən, bir az gecikdiyim xarici qəbulda (indi tənbəlləşirəm və şadam) dinləyicilər arasında arıq, solğun, az sarı saçlı bir baş gördüm ki, mənə tanışlıq işarəsi verdi və şübhəsiz ki, o, in cerebro dostum olan moskvalı Darkşeviçə məxsus idi. İcazə ver, tanışlığımızın əvvəlki tarixçəsini danışım. Meynertin laboratoriyasına qızıl üsulunu axtarmaq üçün gəldiyim vaxt orada bir amerikalı — cənab Barni Saks, xüsusilə mehriban və ağıllı bir kişi (sonradan məlum oldu ki, yəhudidir) — və mənim rusum Darkşeviç işləyirdi. O, rutenlərə və kiçik ruslara xas melanxoliyası ilə mənim diqqətimi cəlb etdi, onunla isə yalnız öz üsulumu tapandan sonra yaxınlaşdım. Saks üsulumu mənim üçün «Brain» üçün ingiliscəyə tərcümə etdi, ya da ən azı mənim tərcüməmi düzəltdi; D. isə onu rus qəzeti üçün tərcümə etməyi təklif etdi ki, bunu da etdi. O, tədricən özünü mənə açdı və mən onda sakit və dərin bir fanatik tanıdım. O, bütün əyləncələrdən uzaq idi, ruhu isə vətən, din və beyin anatomiyası ilə dolu idi. Rus dilində ilk beyin anatomiyasını yazmaq onun idealı idi. Meynertdən narazı qalaraq Leypsiqə, mənim rəqibim Flexsiqin yanına getdi və oradan mənə bir dəfə yazdı. Mənim məktubuma isə sonra cavab vermədi. 1884-cü il martından — o vaxt yola düşdü — onun bir neçə gözəl beyin anatomiyasına dair kəşfini oxumuşam. İndi isə o, burada Şarkonun yanında xaricdəki son ilini keçirmək üçün gəlib. Hökumətdən qayıdanda professorluq vədi alıb. Qəbuldan sonra o, mənim yanıma gəldi və ünvanını verdi; mən dərhal onunla getdim və onu dəyişilməmiş, öz sakit tərzi ilə çox səmimi tapdım. O, hələ nişanlı olduğumu yadında saxlamışdı, dərhal nişanlımın əhvalını soruşdu və onu artıq çox gözlətməyəcəyim ümidini bildirdi. Atamı da bir dəfə Vyanada görmüşdü və onun əhvalını soruşdu. Bu mənim çox xoşuma gəldi və axşam onun dalınca getdim; birlikdə şam etdik, sonra onun otağında çay içdik və özümü təcriddən azad olmuş hiss etdim. O, mənə verdiyi bir əsərində çap etdirib ki, mənim üsulum onun araşdırması üçün açıq-aydın ən yaxşı təsvirləri verib və onun rəsmləri də məhz belə preparatlardan çəkilib. Mənə danışdı ki, üsulum Leypsiqdə nə qədər səs-küy salmışdır — bu, mənim üçün çox arzuolunan idi. O, Flexsiqi öz böyük kəşfindən istifadə edə bilməyən əhəmiyyətsiz bir insan kimi təsvir etdi. Onun melanxoliyası ilə zarafat etdiyimdə ortaya çıxdı ki, o, mənim kimi aşiqdir və mənim kimi məktub gözləyir və bu, bizi bir az yaxınlaşdırdı. O, başqa ünsiyyət və əyləncə axtarmadığından, mənim üçün də düzgün yoldaşdır. Bazar günü Versala getməyi qərara aldıq. Mənim kiçik elmi nailiyyətlərimin başqalarına təsirinə əmin olmaq, təbii ki, məni laqeyd buraxmır. Onun kitabı irəliləyir, o, böyük tərzdə, rus zəhməti və böyük ayıqlıqla işləyir. Bu qarşılaşma ilə çox razıyam.

Səni ürəkdən salamlayır və öpür

Sənin Ziqmundun