2 iyun 1932 — Freyd Tsveyqə

Vyana, Hoe Varte, Kevenhüllerştrasse 6, 2 iyun 1932

Əziz cənab doktor!

Bir işi ictimaiyyətə verdikdən sonra mən uzun müddət onun taleyi ilə məşğul olmağa hazır deyiləm. Əgər sizinlə də eyni olsa, təəssüf edərdim, çünki niyyətim sizin diqqətinizi kitablarınızdan birinə — üçdə birini mənə və işimə həsr etdiyiniz kitaba — yenidən yönəltməkdir.

Dostlarımdan biri bu günlərdə Venesiyada idi, orada kitab mağazasında «Ruhla müalicə»nin italyanca tərcüməsini görüb mənə hədiyyə etdi. Bu, məqalənizin bəzi hissələrini yenidən oxumağa bəhanə oldu. Bu zaman 272-ci səhifədə təsvirdə bir səhv aşkar etdim ki, onu əhəmiyyətsiz saymaq olmaz; əslində o, — əgər bu mülahizəmi qəbul etsəniz — mənim xidmətimi də xeyli kiçildir. Orada deyilir ki, Breyerin xəstəsi hipnoz altında etiraf etmişdir ki, atasının xəstə yatağı başında müəyyən «sentimenti illeciti» (yəni cinsi xarakterli) hisslər keçirmiş və onları boğmuşdur. Əslində o, buna bənzər heç nə deməmişdi, yalnız sezdirmişdi ki, öz həyəcanını, xüsusilə də nəvazişli qayğısını xəstədən gizlətmək istəyirdi. Əgər mətninizdə iddia olunduğu kimi olsaydı, hər şey başqa cür gedərdi. Cinsi etiologiyanın kəşfi məni təəccübləndirməzdi, Breyer ona etiraz etməkdə çətinlik çəkərdi və mən, yəqin ki, belə səmimi etiraflar əldə etməyə imkan verən hipnozdan heç vaxt əl çəkməzdim. Breyerin xəstəsində əslində nə baş verdiyini mən sonralar — ayrılığımızdan xeyli sonra — təxmin edə bildim: birdən Breyerin bir vaxtlar, birgə işimizdən əvvəl, başqa münasibətlə mənə dediyi və bir daha təkrarlamadığı bir söz yadıma düşdü. Bütün simptomları aradan qaldırıldıqdan sonrakı günün axşamı onu yenidən xəstənin yanına çağırdılar; onu çaşqın halda, qarın sancılarından qıvrılarkən tapdı. Ona nə olduğunu soruşanda o cavab verdi: «İndi Dr. B.-dən olan uşağım gəlir.» O anda onun əlində analara gedən yolu aça biləcək açar var idi, amma o, açarı yerə saldı. Bütün böyük zehni istedadına baxmayaraq, onda Faustvari heç nə yox idi. Konvensional bir dəhşətə qapılıb qaçdı və xəstəni bir həmkarına tapşırdı. Xəstə daha aylarla sanatoriyada sağalmaq üçün mübarizə apardı.

Bu rekonstruksiyamın doğruluğuna o qədər əmin idim ki, onu bir yerdə dərc etdim. Breyerin ən kiçik qızı (o müalicə bitdikdən qısa müddət sonra doğulmuşdu, bu da daha dərin əlaqələr üçün əhəmiyyətsiz deyil!) təsvirimi oxudu və atasından soruşdu (bu onun ölümündən qısa əvvəl idi). Atası məni təsdiqlədi, qızı da sonradan bunu mənə bildirdi.

Səmimi sədaqətlə

Sizin Freyd