Məktub 3 — 14 iyul 1882, Vyana
Vyana, cümə, 1882-ci il iyulun 14-də
Uca xanım, şirin sevgili
Biliniz ki, içində mənə gözəl gözlərinizə ziyarətə çıxmağa icazə verdiyiniz o məlahətli məktubcuğunuz məni son dərəcə xoşbəxt etdi və indi səfər torbacığımı bağlayıram ki, aşkar edim: yalnız bir məhəbbətli baxışmı, yoxsa dodaqlarınızdan bir öpüş də bağışlayacaqsınız. Həm də səyyah və yad adam müxtəlif üstünlüklərdən və imtiyazlardan bəhrələnəndir; birdən artığını istədiyimə görə məni qınamayasınız. Xatırlayın, ingilis diyarının o şairi — o, çoxlu şən və acı pyeslər uydurub, özü də onlarda oynayıb — Uilyam Şekspir nə oxuyur:
Journeys end in lovers meeting,
Every wise man's son doth know.
və o, daha sonra nə soruşur:
What is love? 't is not hereafter;
Present mirth hath present laughter;
What's to come is still unsure:
In delay there lies no plenty;
Then come kiss me, sweet-and-twenty,
Youth's a stuff will not endure.
Əgər bu cilvəli sətirləri anlamasanız, başqa heç kəsə deyil, A. V. Şlegelin «Üç kral gecəsi» yaxud «Nə istəyirsiniz» əsərindəki alman dilinə tərcüməsinə baxınız.
Xoşunuza gələrsə, indi uca poeziyadan adi nəsrə enək və qulunuz Sizə xəbər versin ki, nə vaxt Sizin yanınızda olacağını umur. Qardaşınız Eli, gələcək qayın kimi, bir güzəşt kartı ilə qolumuzdan tutdu — bu imperatorluğun sərhədinədək. Oradan sonra yoxsulluq ölkəsi başlayır; çünki Sizin seçdiyiniz şəxs o kəslərdəndir ki, bu dünyanın xəzinələrinə nisbətən göy səltənətinə daha çox iddialıdır. Bu üstünlüyü saxlaya bilmirəm; bazar səhəri saat səkkizdə bu şəhəri tərk etdikdə, məni çərşənbə axşamı saat beş qırx altıdan əvvəl Hamburqunuzda gözləməyin. Ola bilsin ki, daha sonra çatım, çünki dəmiryolu çulğanmaları mənim zəif başıma çətin bir qozdur və belə qatar dolaşığından çıxış yolunu bizim müttəfiqlərimizdən heç biri məndən yaxşı bilmir. Səhər tezdən qüvvəmi toplayıb yuyunandan sonra — məni qara dərili sanmayasınız — Vandsbekə tələsirəm; orada Sizi düşmənlər — ümid edirəm ki, möhkəm olmayan — nəzarətdə saxlayır. Qoyun inanım ki, hələ meşəcikdə olacaqsınız; çünki xoş gəlmə salamını heç bir insan gözünə görünmədən Sizə təqdim etməyi çox istərdim. Təəssüf ki, yolun nə qədər çəkdiyini, nə ilə getmək mümkün olduğunu və meşəcikdə nə vaxt olacağınızı mənə bildirməyi unutmusunuz; bəlkə, sabah gözlədiyim məktubunuzda bunu edərsiniz.
Bir-birimizi bir dəfə gördükdən sonra işlərin davamı özü-özünə düzüləcək; bunun haqqında Sizə yazmaq istəmirəm. Əmioğlunuz Maks özünü dost kimi göstərib Sizi şəhərə aparmaq istəsə, ona əbədi minnətdar qalacağam; baxmayaraq ki, o, bununla yalnız insanların bir-birinə qarşı ümumi borcunu yerinə yetirir. Amma ümid edirəm ki, o, üçüncü kişi kimi «birlikdə bəhrələnmək» istəməyəcək; həzz düşkünlüyü Sizin dadsız-duzsuz sevgilinizdə ona heç bir dəstək tapmayacaq və ondan dostluqla xahiş edəcəyəm ki, bizi tək buraxsın. Sizi yad gözlərin önündə öpmək istəmirəm; onun yanında Sizinlə danışacağım bir şey də bilmirəm. O, bizi tək buraxmaq kimi insaniyyət borcundan özünü kənara çəkə bilməyəcək.
Sevgilinizi tanıyasınız deyə, qeyd edin: onun üçün böyük mərasimlər qurmayasınız. O, gözə çarpmayan, formasız boz bir pencək, açıq rəngli şalvar geyinir; bu gün qardaşınızınkına bənzər, amma daha aşağı qiymətli bir boz keçə papaq alacaq. Qardaşınızın səfər çantası bir insanın varlığı ilə ancaq bağdaşa biləcək qədər az ağ paltar tutur; üst paltarını isə toxunuşunuzla çox vaxt Siz özünüz müqəddəsləşdirmisiniz. O kobud əsanı, Sizin şəkliniz olan kisəciyi, üzüyü, barmağı da tanıyır; bilin ki, üstünə bir azca mark da gəlib ki, qonaqpərvər olmayan ata şəhərinizdə bizi dolandırsın. Bu, güman ki, o qədər çatır ki, hər şeyi üzə çıxaran Günəş xanımına nişanlılar kimi təqdim olunaq və kiçik qardaş-bacılarımıza yadigar olacaq bir şəkilcik düzəltmiş olaq. Sizin doğum gününüz üçün bir cövhər hazırlanıb; yanından keçəndə çox vaxt gözümə sancılır; amma onu indi alıb aparmağa cürət etmədim; o, burada avqustun 4-dək gözləyəcək. Beləliklə, Sizin səyyah cəngavəriniz Sizə sevgi dolu qəlbindən başqa heç nə gətirmir; silahsız da gəlir — rəqibi üçün zəhəri və xəncəri evdə qoyub. Sizi görməyi, Sizə nə dərəcədə bağlı olduğunu və lazım gəlsə, Sizi dosta da, düşmənə də qarşı qoruyub müdafiə edəcəyini deməyi səbirsizliklə gözləyir. Bilin ki, o, sevinclə bir çəkişmə də başa vurub; ümid edir ki, Hamburqdakı düşməni ona düşmənçiliyi səmimi bir imtina ilə bağışlayacaq.
Ax, bu rəzil orta əsr məktub üslubu — bu gün, bir də heç vaxt. Özümü elə bir sərgərdan cəngavər kimi görürdüm ki, o, sevgili şahzadəsinin dalınca yollanıb; onu isə pis əmisi həbsxanada saxlayır. Şirin Martacan, canın çox sıxılmış olmalıdır; məni bağışla. Biləydin, içimdə indi nə qədər dəlilik hökm sürür. Amma tam ağlı başında bir halda yanına çatacağam. Xəzinəm, Şönberq qayıdıb — bu, mənim üçün sevincdir.
Bir də nəsibə bir öpüş, mələyim, bir də; bəlkə sabah Mödlinqdən yaza bilim — onda nağd ödəniş. Xoş qovuşmağa!
Sənin Ziqmundun