9 dekabr 1929 — Tsveyq Freydə

8 dekabr 1929

Çox hörmətli cənab professor!

Lütfkar məktubunuz üçün ən dərin təşəkkürlər. Sizə etiraf edə bilərəm ki, mən çoxdandır bu işi böyük sevinclə gözləyirəm və məncə də, Mesmerlə qarşılaşdırma yalnız sezgi ilə biliyin qarşı-qarşıya qoyulması mənasını daşımalıdır: problemin iyini alan və onu duyan, amma onu qavraya bilməyən ilk sadəlövh cəhd, sonra isə yüz il sonra əsl irəliləyiş. Mənim hissimə görə, aradakı yüz ildə demək olar ki, yalnız anlaşılmazlıq, laqeydlik, xurafat və şarlatanlıq var. Bilmirəm, Vyanada bir dəfə də sizin vaxtınızı almağa və sonra, təxminən iki-üç aydan sonra, Mesmer haqqında məqaləni də oxumağınızı xahiş etməyə cəsarət edə bilərəmmi. Bəlkə məndən bir şey qaçmışdır — məni onda yalnız bir adamın trajik problemi cəlb edir: o, həqiqi bilikdən cəmi bir qarış uzaqdadır və bu son addımı düz irəli atmaq əvəzinə onu yan tərəfə atır; həmçinin onun şərəfinin bərpası da — bu Mesmer heç vaxt təsvir olunduğu kimi fırıldaqçı və ya adi pul düşkünü olmamışdır, əksinə, orta əsr məhdudiyyətlərinə baxmayaraq iş görən çox ehtiyatlı bir realist idi: dahi deyildi, amma instinktlə təchiz olunmuşdu və hərtərəfli təhsilinə görə bütün doktorlardan üstün idi. Mən indidən çox sevinirəm ki, arxivdə Dr. Storferin yanında sistematik şəkildə əsəriniz haqqında materialı işləyə biləcəyəm və sizə təşəkkür edirəm ki, onun qarşısında mənə tam azadlıq buraxırsınız. Çünki bəlkə də məhz sizin üçün ən vacib olan şey — müalicə metodu — bu gün mənim üçün əsərin ən mahiyyətli tərəfi olmaqdan çox uzaqdır. Mən hesab edirəm ki, sizin psixoloji və fəlsəfi sahədə və dünyamızın bütün əxlaqi strukturunda yaratdığınız inqilab, kəşflərinizin yalnız müalicəvi hissəsindən qat-qat üstələyir. Çünki sizdən heç nə bilməyən bütün o adamlar — 1930-cu ilin hər bir insanı, hətta psixoanaliz adını heç eşitməmiş insan belə — bu gün artıq dolayı yolla sizin ruh çevrilmənizlə boyanmışdır və bu yarım əsrin xidmətini anlaşılan etmək üçün 1880-ci ilin psixoloji zehniyyətini əslində geri qurmaq lazımdır. Ona görə də mənə heyrət, müqavimət, narahatlıq sənədləri bu qədər lazımdır — amma o vaxtkı müxalifəti ifşa etmək kimi xırda bir niyyətlə deyil. Axı mən illərdir bu işə hazırlaşıram və əgər o yalnız qismən də alınarsa, bilirəm ki, o mahiyyətli bir şeyə xidmət edir və bəlkə hətta Nobel mükafatının nəhayət verilməsi üçün tərəzinin gözünə bir dənə kimi düşə bilər — bu isə artıq daha gecikməməlidir.

Köhnə dərin hörmətlə sizin

sadiqiniz

Stefan Tsveyq