Məktub 49 — 3 fevral 1886, Paris

Paris,

çərşənbə,

gecə saat on iki yarım

Xəzinəm!

Allaha şükür ki, hər şey artıq keçmişdədir və dərhal sənə bu axşam haqqında təəssüratlarımı bildirirəm. Fərziyyələrimdə haqlı oldum. Qonaqda kokainin cüzi dozası olmasaydı, darıxmaqdan ölmək olardı. Bütün vaxt ərzində səni düşünürdüm.

İndi isə Şarkoya ziyarət haqqında. Bu dəfə onun qonaqpərvər evində qırx və ya əlli nəfərlə rastlaşdım; onları əvvəllər də üç-dörd dəfə görmüşdüm. Tanış olacaq heç kim yox idi. Hər kəs bacardığı kimi əylənirdi. Məndə isə, təbii ki, heç bir iş yox idi. Başqalarında da, güman ki, yox idi, amma onlar, ən azı, rahat söhbət edirdilər. Mən həmişəkindən daha pis danışırdım. Diqqət göstərə bilənlərdən heç kim mənimlə maraqlanmırdı. Mən madamı nəzakətlə təzimlə salamladım. Görünür, o, məndən maraqlı heç nə gözləmirdi və dərhal bildirdi ki, onun əri başqa otaqdadır. Qoca az qala hərəkət etmirdi, əsasən öz stulunda oturur və çox yorğun görünürdü. O, mənə xəstələr haqqında söhbətə başlamağa imkan vermədi. Bu, onunla məxfi formada geniş məsələlər dairəsində söhbət aparmaq imkanı olan yeganə məqam idi.

Madmuazel yunan geyimində peyda oldu və çox şirin idi. Sənin qısqanclığına heç bir səbəb verməyəcəyəm, çünki dərhal bildirirəm ki, girişdə madmuazel mənə əlini uzatdı və bir kəlmə də demədi.

Axşam artıq sona yaxınlaşarkən, biz Jil de la Turet ilə birdən siyasi mövzularda söhbətə başladıq. O, Almaniya ilə şiddətli müharibəni əvvəlcədən xəbər verirdi. Mən daha sülhsevər ruhda danışırdım, güman edərək ki, almanlar da, avstriyalılar da hakimiyyətin ali dairələrində nə düşünülürsə, onu dəqiq bilmirlər. Ümumiyyətlə, belə söhbətlər mənə çoxsaylı səbəblərdən əzabverici və son dərəcə xoşagəlməz təsir bağışlayır. Lakin mən özümü mülayim aparmaq, özümdə oyanan alman ruhunu boğmaq qərarına gəldim.

Saat on bir yarımda bizi yemək otağına dəvət etdilər. Orada çoxlu içki və bir az yemək var idi. Mən bir fincan şokolad içdim. Mənim məyus olduğumu düşünmə, belə qəbullardan başqa heç nə gözləmək də olmaz. Mən yalnız dəqiqliklə bilirəm ki, biz səninlə heç vaxt belə mərasimlər təşkil etməyəcəyik. Sadəcə təsvirəgəlməz dərəcədə darıxdırıcı idi. Lakin mən tez-tez Şarkonun ailəsi və həmkarları dairəsində keçirilən ilk axşamı səmimi minnətdarlıq və təşəkkür hissi ilə yada salıram.

İndi isə gecən xeyrə qalsın, xəzinəm. Səni ürəkdən salamlayıram.

Sənin Ziqmundun.