17 fevral 1931 — Freyd Tsveyqə

Vyana IX, Berqqasse 19, 17 fevral 1931

Çox hörmətli cənab doktor!

Son əsərinizi aldım və yenidən oxudum, bu dəfə təbii ki, əvvəlki valehedici işlərinizdən daha çox şəxsi iştirakla. Əgər təəssüratlərimi tənqidi şəkildə bildirməyə haqqım olsa, deyərdim: mənə ən harmonik, ən ədalətli və ən nəcib Mesmer görünür. Mən də sizinlə eyni fikirdəyəm ki, onun kəşfinin — yəni təlqinin — əsl mahiyyəti bu günə qədər müəyyən edilməyib və burada yeni bir şey üçün yer qalır.

Meri Beyker-Eddi haqqındakı hissədə məni narahat edən odur ki, siz onun intensivliyini bu qədər qabartmısınız. Bu, patoloji baxışdan qurtula bilməyən bizlərə çox daha az təsir edir. Bilirik ki, cinnət tutması keçirən adam tutma anında adi halda ixtiyarında olmayan qüvvələri azad edir. Meri Beyker-Eddi əhvalatındakı dəlilik və azğınlıq sizin təsvirinizdə öz əksini tapmır, Amerika fonunun sözlə ifadə olunmaz dərəcədə kədərli tərəfi də əks olunmur.

İnsanın öz portretini bəyənməməsi və ya orada özünü tanımaması adi və çoxdan məlum faktdır. Ona görə də məmnunluğumu bildirməyə tələsirəm ki, siz mənim halımda ən vacib olanı düzgün anlamısınız: söhbət nailiyyətdən gedirsə, bu, intellektdən çox xarakterin işi olub. Bu, sizin baxışınızın nüvəsidir və mən özüm də buna inanıram. Əks halda irad tuta bilərdim ki, siz məndəki xırda burjua səliqəliliyini həddən artıq birtərəfli vurğulayırsınız — bu adam bir qədər daha mürəkkəbdir; sizin təsvirinizə uyğun gəlmir ki, başqaları kimi mənim də baş ağrılarım və yorğunluqlarım olub, ehtiraslı siqaret çəkən olmuşam (kaş indi də olaydım) və işdə özümü ələ almağımın və dözümümün ən böyük payını siqara aid etmişəm, bütün təriflənən təvazökarlığıma baxmayaraq, yunan, Roma və Misir antik əşyaları kolleksiyam üçün çox fədakarlıq etmişəm və əslində psixologiyadan çox arxeologiya oxumuşam, müharibəyə qədər, sonra da bir dəfə, ən azı ildə bir dəfə günlərlə, ya da həftələrlə Romada olmalı idim və s. Kiçik sənət növlərindən bilirəm ki, format sənətkarı sadələşdirməyə və ixtisarlara məcbur edir, amma o zaman asanlıqla yanlış obraz yaranır.

Yəqin ki, yanılmıram, əgər fərz etsəm ki, kitabı yazana qədər psixoanalitik təlimin məzmunu sizə yad idi. Buna görə də o vaxtdan bəri bu qədər çox şeyi mənimsəməyiniz daha böyük təqdirə layiqdir. İki yerdə sizi tənqid etmək olar. Siz bir çoxlarına psixoanalizin ən mühüm yeniliyi kimi görünən və analizin nəticələrinə metodik açar olan azad assosiasiya texnikasını demək olar ki, heç qeyd etmirsiniz; və siz belə təsvir edirsiniz ki, guya mən yuxuların anlaşılmasına uşaq yuxusundan çıxış edərək gəlmişəm; bu, tarixən doğru deyil, yalnız didaktik məqsədlə belə təqdim olunur.

Sizin son şübhəniz də — analiz adi insan uşaqları üçün tətbiqə uyğundurmu — texnikanı belə bilməməkdən irəli gəlir. Mikroskop həkimin əlində yeni alət olduğu vaxtda fiziologiya dərsliklərində oxumaq olardı ki, mikroskopiyaçının hansı nadir keyfiyyətlərə malik olması məcburidir. Sonralar eyni tələbləri cərraha qoydular, bu gün hər tələbə mikroskopiya öyrənir və yaxşı cərrahlar məktəblərdə yetişdirilir. Hər kəsin bunu eyni dərəcədə yaxşı edə bilməməsinin isə heç bir sahədə çarəsi yoxdur.

Sizin tətillərinizə səmimi salamlarla

Sizin Freyd