8 yanvar 1907 — Yunq Freydə — yuxu yozumu və dementia praecox barədə

Hörmətli professor Freyd,

Burghölzli-Sürix, 8 yanvar 1907

Son məktubunuzu — son dərəcə mehriban və ətraflı məktubunuzu — bu qədər uzun müddət cavabsız qoyduğuma görə üzr istəyirəm. Sonradan yuxumla gizlənqaç oynadığıma görə xeyli utanclı oldum. İlk variantda yozumu göstərdiyim Bleyler onu həddindən artıq açıq-saçıq hesab etdi. Bu, mənə ikinci variantda yenidən yozumun arxasına sığınmaq və beləliklə, kompleksləri özüm oynamaq üçün əlverişli fürsət verdi. Yozumda kötük (log) = penis məsələsini gətirməməyimin xüsusi səbəbləri var idi; bunların başlıcası yuxumu qeyri-şəxsi tərzdə təqdim edə bilməməyim idi: buna görə də bütün təsviri arvadım yazdı (!!).

Rəqiblərimizə qarşı daha çox «terapiya» tətbiq etməyi məsləhət verdiyinizdə, çox güman ki, haqlısınız, lakin mən hələ gəncəm və tanınma və elmi mövqe məsələsində adamın arabir öz qəribəlikləri olur. Universitet klinikasında çalışanda insan şəxsi həyatda görməzliyə vurmağı üstün tutacağı bir çox mülahizələri nəzərə almağa məcbur olur. Lakin bu barədə arxayın ola bilərsiniz: mənim üçün vacib olan nəzəriyyənizin heç bir hissəsindən əl çəkməyəcəyəm, çünki ona həddindən artıq bağlıyam.

İndi yaz tətilimdə (aprel) Vyanaya gəlməyi qəti qərara almışam ki, Sizinlə şəxsi söhbət etmək kimi çoxdandır arzuladığım həzzi dadım. Abreaksiya etməli olduğum çox şey var.

«Toksinlər» məsələsinə gəldikdə, yenidən zəif yerə barmaq basmısınız. Əvvəlcə «psixologiyamdan» maddi səbəbləri tamamilə kənarda qoymaq istəyirdim. Lakin hörmətli ictimaiyyətin məlum kütbeyinliyi üzündən anlaşılmazlıqlardan qorxduğum üçün heç olmasa «toksindən» bəhs etməli oldum. Burada cinsəlliyin rol oynaya biləcəyi barədə Sizin görüşünüzdən xəbərdar idim. Həmçinin, sözdə «daxili» endokrin ifrazın bu pozuntuların səbəbi ola biləcəyi və bəlkə də cinsiyyət vəzilərinin toksinlərin istehsalçısı olduğu fikri mənə tamamilə yaxın görünür. Lakin bunun sübutu yoxdur, ona görə də bu ehtimaldan əl çəkdim. Üstəlik, hazırda mənə elə gəlir ki, sonuncu fərziyyə cinsi-dini kompleksin mərkəzi yer tutduğu epilepsiyaya daha çox aiddir.

«Paranoya» anlayışınıza gəldikdə, mən bunda yalnız adlandırma fərqi görürəm. «Dementia» praecoxda ilk növbədə kütlük haqqında düşünmək qətiyyən lazım deyil (hərçənd bu da ola bilər!), əksinə, fiksasiyalarla müşayiət olunan kompleks-sayıqlaması haqqında düşünmək lazımdır. Paranoya tamamilə dementia praecox kimi qurulur, yalnız fiksasiya bir neçə assosiasiya ilə məhdudlaşır; az istisna ilə anlayışların aydınlığı toxunulmaz qalır. Lakin bizim D. pr. adlandırdığımız hala çoxsaylı axıcı keçidlər var. D. pr. ən bədbəxt termindir! Sizin mövqeyinizdən mənim D. pr. halımı eyni dərəcədə paranoya kimi də təsvir etmək olardı, keçmişdə əslində belə də edilirdi.

Mərhəmət göstərib mənə yazdığınız hal öz halımla paralellik baxımından son dərəcə maraqlıdır. Bir çox D. pr. xəstəsində “küt” olma hissi olur. Meqalomaniya ilə təmtəraq praktiki olaraq sinonimdir. (Sonuncu adətən qadına xas əlavədir.) Hər ikisi nə erotik, nə də sosial sahədə düzgün inkişaf etməmiş psixi komponentə işarə edir, bəlkə də hər ikisinə. Nikahdakı cinsi soyuqluq göstərir ki, sevgi üçün evlənməsinə baxmayaraq, bu kişidə bir şey düz deyil, o, onun üçün doğru adam deyildi. Heç olmasa anamnezində cinsi anesteziya görünən hallarımızda adətən bunu tapırıq. Uşaqlara sevginin olmaması bunu təsdiqləyir. Bir qayda olaraq qadınlar uşaqlarda əri sevirlər; əgər ər yaramırsa, uşaqlar da yaramır. Çox vaxt xəstələr uşaqların öldürüldüyü hallüsinasiyası görürlər. Daha çox yalnız qızların öldürülməsi baş verir ki, bu da ananın cinsi baxımdan qane olmadığına işarə edir, çünki ər ya çox qocadır, ya da bir şəkildə yararsızdır. D. pr.-də də “öldürmək” sadəcə inkar etmək və ya sıxışdırmaq deməkdir. D. pr. tutmasında həll edilməmiş bütün komplekslər həmişə abreaksiya olunur, tamamilə histeriyadakı nümunəyə uyğun olaraq. Yalnız hər şey daha tufanlı və daha təhlükəli gedişat izləyir, psixi fəaliyyətdə müxtəlif düzəlməz pozuntular, xüsusən də affektlərlə baş çıxarmaq və onları abreaksiya etməkdə artmış çətinlik qoyub gedir. Sonralar daha güclü və daha ümumiləşmiş emosiya bağlanması baş verir, intellektin səciyyəvi kütləşməsi ilə müşayiət olunur. Lakin emosional pozuntu həmişə ön planda durur və bütün digər intellektual kütləşmələrə baxmayaraq diaqnozu qəti edir.

Bu yaxınlarda məmnuniyyətlə oxudum ki, Levenfeld qətiyyətlə bizim tərəfə keçib, heç olmasa təşviş nevrozlarına gəldikdə. Almaniyada onun səsi mənimkindən daha uzağa çatacaq. Bəlkə də Sizin zəfər yürüşünüz düşündüyümüzdən tez başlayacaq.

“Vərdişli histerik” termini barədə hələ də Sizə izahat borcluyam. Bu da başqa bir müvəqqəti həlldir. Diqqətimi çəkdi ki, elə histeriklər var ki, kompleksləri ilə daimi münaqişədə yaşayır, şiddətli həyəcan, əhval dəyişkənliyi və simptomların vəhşi dəyişmələrini nümayiş etdirirlər. Məhdud təcrübəmdə bu hallar əlverişli proqnoza zəmanət verir. Onların daxilində patogen kompleksin tabe etməsinə müqavimət göstərən bir komponent var. Digər tərəfdən, elə histeriklər var ki, simptomları ilə barışıq içində yaşayır, nəinki simptoma vərdiş ediblər, həm də onu hər cür simptomatik hərəkətlər və hiylələr üçün istifadə edirlər və ətrafındakı hər kəsin rəğbətindən parazit kimi qidalanırlar. Bunlar proqnostik baxımdan pis hallardır ki, analizə qarşı da son dərəcə inadla mübarizə aparırlar. Mən məhz bunları “vərdişli histeriklər” adlandırıram. Bəlkə də bu eskiz xarakterli təsvirdən nəyi nəzərdə tutduğumu görəcəksiniz. Əlbəttə, bu, yalnız çox kobud və səthi təsnifatdır, lakin indiyə qədər işimdə mənə kömək edib. Bəlkə də bu barədə də gözlərimi aça bilərsiniz. Saysız-hesabsız təhsilsiz histerik (xüsusən xəstəxana parazitləri) bu kateqoriyaya daxildir.

Yeni il üçün ən səmimi arzularla və ən isti təşəkkürlərimlə!

Səmimiyyətlə, Yunq