21 dekabr 1908 — Yunq Freydə — dementia praecox və libido istehsalı barədə

Hörmətli professor Freyd,

Burghölzli-Sürix, 21 dekabr 1908

Qərarınıza görə çox sağ olun. Əminəm ki, bu, ən yaxşı yol olacaq. Bu arada görmüşsünüz ki, mürəttib işləməkdədir. Xülasələri bu nömrəyə deyil, ikinciyə qoyacağam, çünki səhifələrin sayı artıq gözlədiyimdən qat-qat çoxdur: təqribən 320, bu isə bütün il üçün 600 səhifədən çox deməkdir, həqiqətən belə bir həcmə hesablamamışdım.

Burada hər şey yaxşıdır. Arvadım, əlbəttə, uşağı özü əmizdirir, bu, hər ikisi üçün bir həzzdir. Bir oğulun doğulmasının ata kompleksinin rasionalizasiyası ilə birləşməsinin həyatımda son dərəcə mühüm bir dönüş nöqtəsi olduğunu hiss edirəm, xüsusən də ona görə ki, indi özümü sosial ata münasibətindən də qurtarıram. Bu, məni kədərləndirmir. Bleyler yuxularında homoseksual təqib sayıqlamaları görür və güclənmiş heteroseksual fantaziyaları ilə öyünməyə başlayır. Onun tərəfindəki bağ daha güclü görünür.

Tübingenli Dr. Ştokmayer D. pr. xəstələrini analiz edir; müzakirə üçün geniş imkan var və mən öz baxışlarımı formalaşdırmağa məcburam. D. pr.-də ən dərin təəssüratı, şübhəsiz ki, autoerotizm bağışlayır. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, bu, yalnız kompensasiya cəhdində ortaya çıxdıqda səciyyəvidir. Hazırda gördüyüm qədərilə, yalnız uğursuz cəhd bu təsirli mənzərəni yaradır. Autoerotizmin bir forması histeriyada da rast gəlinir; əslində hər sıxışdırılmış kompleks autoerotikdir. Obyekti müəyyən miqdarda libido yüklənməsindən məhrum edən bu autoerotizmdən, mənə elə gəlir ki, obyektin histerik hiperyüklənməsi, yəni kompensasiyanın uğursuzluğu nəticəsində obyekt-libidosunun artması meydana çıxır. Histeriyada bu, hamımızın bildiyi üsullarla çox vaxt həddindən artıq yaxşı nəticə verir. Dem. pr. təxminən eyni şəkildə başlayır, lakin autoerotizm xüsusi amil kimi yalnız kompensasiya cəhdində ortaya çıxır, bu cəhd isə həmişə uğursuz və adətən “dəli” olur. Bu yaxınlarda çox gözəl bir halımız oldu, sadəliyi ilə klassik: 40 yaşlı, kifayət qədər anemik bir qadın küçədə rastlaşdığı hər kişidən cinsi əlaqə tələb etdiyi üçün internasiya edilməli oldu.

Ərinə qarşı libidosu illər boyu azalırdı, sonra (bədbəxt şəraitdə) tükəndirici bir hamiləlik və çətin bir doğuş gəldi; libidonun bütün izi yox oldu. Lakin onun yox olması ilə düz mütənasib olaraq xəstədə ərinin dəyişdiyi və artıq onu sevmədiyi inamı gücləndi. O, ərinin libidosunu saxta hesab edirdi, əri başqa qadınlarla münasibətdə idi və ona lazımi cür sevgi vermirdi. Buna görə də o, əlində olan bütün vasitələrlə ərini gecədə dörd dəfəyə qədər, həmçinin gündüz də cinsi əlaqəyə məcbur edirdi və müşahidə olunurdu ki, eyakulyasiya anına qədər çox ehtiraslı idi, sonra isə tamamilə boşalırdı. Cinsi əlaqə bitən kimi yenidən istəyirdi. Doymaz görünürdü. Nəhayət, ərinin gözü qarşısında baldızının ərinə cinsi əlaqə təklif etdi. Həmçinin baldızının əri arvadı ilə yatarkən onun çarpayısına girməyə çalışdı; hətta öz qardaşından da cinsi əlaqə tələb etdi; küçələrdə gəzib dilənirdi. Lakin bu yolla bir dəfə də olsun cinsi əlaqə əldə etmədi (histeriya!!) və bir kişi onun ardınca gedəndə özü də təəccübləndi. Deyirdi ki, yaxşı bilir ki, qardaşı və baldızının əri onunla cinsi əlaqəni heç yuxularında da görməzlər; o, yalnız onlara göstərmək istəyirdi ki, ona kömək etməlidirlər, çünki bir şey səhv getmişdir.

Bu halda kompensasiyanın boşluğunu mükəmməl görmək olar. Mənə elə gəlir ki, buna görə də iki xəstəlik arasındakı fərq istisnasız olaraq kompensasiya cəhdində tapılır. Histeriyada bu, məlum hüdudlar daxilində uğurludur və bu dərəcədə həqiqidir; D. pr.-də isə uğursuzdur və həmişə yalandır. Autoerotizm təəssüratını yalnız kompensasiya cəhdindən alırıq. Libido istehsalının uğursuzluğu barədə nə düşünürsünüz? İnsanlar yorğun olanda autoerotik olurlar, təşvişdən əziyyət çəkirlər, hallüsinasiyalar görürlər və s. Qoy yatsınlar və ya yesinlər, təşviş xəyalı yox olar. Məsələn, senil melanxoliyalar və təşviş halları cinsəlliyin mənfi qarşılıqlarıdır, açıq-aydın libidonun az istehsalının nəticəsidir. Bir dəfə illər boyu davam edən tipik bir məcburiyyət nevrozunun senil təşviş melanxoliyasına keçdiyini görmüşəm. Bir çox gənc D. pr. hallarında əvvəlcə nəzərə çarpan təşviş görünür, bu isə sonralar tez-tez təqib maniyasına çevrilir. Tükəndirici fiziki xəstəliklər kəskin katatoniya və bu kimi halların baş verməsini asanlaşdırır. Bir ara fikirlərinizi eşidə bilərmi?

Səmimi salamlarla və Milad və Yeni il üçün ən yaxşı arzularla,

Ən səmimi hörmətlə, Yunq