31 oktyabr 1910 — Freyd Yunqa — Bleylerlə ultimatum və Zentralblatt barədə

Əziz dost,

31 oktyabr 1910, Vyana, IX, Berqqasse 19

Ümid edirəm ki, son məktubumun xırdaçı tonu davamlı təsir bağışlamayıb və bu cür xüsusiyyətlər son təsvirdə yoxdur.

Bugün aldığım məktubunuz Bleylerlə «danışıqlarımın» hazırkı mərhələsi üçün tam vaxtında gəldi. Onun sonsuz yayınmalarından və ziqzaqlarından yorulub ona bir növ ultimatum verdim. Ondan açıq şəkildə bildirməsini xahiş etdim ki, nizamnaməmizin hansı hissələri ona iyrənc gəlir; ona əmin etdim ki, mümkün qədər onun istəklərini nəzərə alacağıq (növbəti Konqresdə) — və kənar şəxslərlə mübahisə mövzusunda fikirlərini açıqlasın, bu halda mən (və Sizi də bu istiqamətə yönəltməyə ümid edirdim) ona xarici siyasətimizdə həlledici söz verməyə hazır olardım. Lakin, yekunlaşdırdım ki, bu, onun Cəmiyyətə qoşulmasından asılıdır ki, bundan imtina edə bilmərəm və onun xatirinə qurban vermərəm. Bu məktub üç gün əvvəl göndərildi.

Bu yazışma (mənim hissəmi Sizə təqdim edə bilmərəm) tükəndirici olub, çünki bir tərəfdən Sizinlə tamamilə razıyam, digər tərəfdən isə Sizə tanış olan eqoist və sentimental mülahizələr məni təmkinliliyə meylləndirib və məsələn, məni Sizin təklif etdiyiniz və çox vermək istədiyim məşhur sualı ona verməkdən çəkindirib: Niyə bunu ucadan demədiniz? (yəni Berlində.) Məktublarımın sonunda təbiət həmişə özünü büruzə verirdi və mən qızmağa başlayırdım. Mən böyük diplomat deyiləm və onunla bir yerə çatdığıma inana bilmirəm. Əgər qəbul etməsə, əlbəttə, Sürixə gedə bilmərəm. Bu halda sözünüzü tutmağınızı istərdim və Sizi Vyanada gözləyirəm. Əgər Sürixə getsəm, əlbəttə, Sizdə qalacağam. Dəvətinizə bel bağlamışdım.

İndi isə siyasətə və özünümüdafiə hüququna keçək! Ürəyimdən keçəni deyirsiniz. Əgər tək olsaydım, taktikam rəqiblərimizin bir-birini məhv etməsini gözləmək olardı. Amma indi biz kiçik bir dəstəyik, tərəfdarlarımız qarşısında məsuliyyət daşıyırıq, ictimaiyyət qarşısında müdafiə ediləcək bir işimiz var. Buna görə də öz təbiətimizə güc gəlməli, reallığa uyğunlaşmağa qadir olduğumuzu göstərməli və görülməli olanı mümkün qədər ağıllı şəkildə etməliyik. Beynəlxalq Assosiasiyanın Prezidenti və onun müəllimi (!) üçün özünümüdafiə hüququ artıq yaraşmır; «Siyasət» və «Diplomatiya» cadugərlərinin, eləcə də «Kompromis» dəyişdirilmiş uşağının işə qarışma vaxtıdır. Amma bir gün birlikdə bu «boşboğazlıqlar» barədə danışarkən yumorla bunun əvəzini çıxa bilərik. Əlbəttə, hədlər olmalıdır. Elə hallar asanlıqla yarana bilər ki, diplomatik yanaşma ağılsız olsun və təbiətimizə sərbəstlik verməli olaq. Onda mən Sizinlə qol-qola çıxıb əsrə meydan oxumağa hazıram. Nə qorxaq, nə də vicdansız olmuşam, sadəcə qeyri-şəxsi olmağa çalışıram.

Siz insanları qazanma sənətinin ustasısınız; istərdim ki, psixoanalizin xeyrinə bundan daha çox istifadə edəsiniz. Həm də inanıram ki, Vyana həmkarlarımıza qarşı ikrah hissinizi hələ də aşmamısınız və onu Zentralblatta da şamil edirsiniz. Stekelin və Adlerin xarakteristikasında şübhəsiz haqlısınız; Adler üçün hətta həmişə axtardığım parlaq formulu tapmısınız. Sizə etibar edə bilərəm — Montezuma öz dərd yoldaşına etdiyi kimi — mən də özümün gül döşəyi üzərində uzanmadığımı. Amma Sizin kimi üstün bir adama onlara qarşı kin saxlamaq yaraşmaz. Mənim kimi yumorla qəbul edin, zəifliyin məni üstələdiyi günlər istisna olmaqla. Təxminim budur ki, digər böyük hərəkatların iç üzü də, əgər içinə baxmaq mümkün olsaydı, daha iştahaaçıcı olmazdı. Düz yolu tapıb öz ayaqlarına büdrəməyən heç vaxt birdən-ikidən çox olmur.

İndi gəlin səbirlə dövlətin ən mühüm işlərini bir-bir nəzərdən keçirək.

a) Zentralblatt.

Bu dəfə prezident nüsxəsini məndən almısınız; növbəti dəfə birbaşa naşirdən gələcək. Üçümüzün hər biri (direktor və redaktorlar) artıq qəbul edilmiş qərara uyğun olaraq üç nüsxə alacağıq. Beləliklə, mənə təşəkkür edəcək bir şeyiniz yoxdur. Ayrıca çapı almadığınızı eşitmək məni kədərləndirir, çünki ikinci qızım (arvadınıza bənzəyən), indi katibəm, son bir neçə günü son üç məqaləni («Görmə pozğunluqları», «Antitetik məna», «Gələcək perspektivlər») göndərməklə keçirdi və yəqin ki, Sizinkini də göndərib. Sabah ikinci oxu atacağam və ümid edirəm ki, hədəfə dəyəcək.

Zentralblatta necə təsir edəcəksiniz? Prezident kimi birbaşa bəyanatlarla. Əgər bu Sizi cəlb etmirsə, vasitəçi kimi öz xidmətimi təklif edirəm. Direktor kimi — hər nömrənin məzmunu mənə təqdim olunur — mən Sizin bütün tələblərinizi yerinə yetirə və Sizə uyğun gəlməyən hər şeyi bloklaya bilərəm. Vaxt keçdikcə nəzarətim daha da sərtləşəcək; birinci nömrə hazırlanarkən mən yox idim.

b) Bülleten. Məndən məsləhət istədiyiniz üçün qışqırıram: Dayan! Bülleten nizamnaməmizin g bəndində nəzərdə tutulub. Əgər Prezident bir bəndi aşarsa, digər bəndlər üçün də eyni şeyi edən təqlidçilər əskik olmayacaq. Əgər ləğv ediləcəksə, bu yalnız növbəti Konqresin qərarı ilə mümkündür. Qanundan çəkinin!

Onu mühakimə etdiyiniz meyarlar mənə çox yüksək görünür. Onu heç vaxt Zentralblattla müqayisə etmək olmaz, o nə ədəbi, nə də jurnalistika şedevru kimi nəzərdə tutulmayıb, sadəcə Prezidentin üzvlərə məlumatlarını və bəzi şəxsi xəbərləri çatdırmalıdır. Ən əsası, o, ictimaiyyətə heç nə deməməlidir, halbuki iki jurnal geniş ictimaiyyətə müraciət edir. Müəyyən qədər sınaq və səhvdən sonra Bülleten üçün hansı materialın uyğun olduğunu və hansının olmadığını müəyyən etmək, şübhəsiz ki, mümkün olacaq və sonra o, əvəzolunmaz bir orqan olacaq. Birincisi, o, dövri məktubları və s.-ni artıq etməlidir; onlar yalnız çox xüsusi hallarda buraxılacaq. İki, dörd və ya altı səhifə olması fərq etmir. Nə qədər lazımdırsa, o qədər. Əgər iclasların proqramlarını (hətta məzmun konturları olmadan) daşıyırsa, Zentralblattdakı daha ətraflı hesabatlar tərəfindən artıq edilməyəcək, hansı ki, dost və düşmənin diqqətini çəkmək üçün nəzərdə tutulub. Haqqı azaltmağa ehtiyac yoxdur, bunun heç bir faydası da olmaz. Nəhayət, Bülleteni saxlamaq üçün «siyasi» bir səbəb kimi, rəqiblərimizin pusquda gözlədiyini, nizamnamədə nəzərdə tutulmuş bir təşəbbüsün ləğvini «qaçılmaz süqut»un danılmaz əlaməti kimi təbliğ etməyə çox həvəsli olduqlarını qeyd etmək istəyirəm.

c) Üzvlüyün akademik dərəcə sahibləri ilə məhdudlaşdırılması. Burada nizamnamə bizi sərbəst buraxır, baxmayaraq ki, onların ruhu belə bir eksklüzivliyə meyl etmir. Nəticə etibarilə, Sürix Cəmiyyəti digər Cəmiyyətlər üçün məcburi etmədən belə bir müddəanı qəbul edə bilər. Vyanada bu mümkün deyil, yalnız ona görə ki, biz o zaman uzun illər katibimizi (Rank) xaric etməli olardıq. Bir neçə yeni və çox ümidverici tələbə üzvünü xaric etmək də təəssüf doğurardı. Nəhayət, belə bir «reqressiv» tədbir Universitet Təhsilinin genişləndirilməsi dövründə həqiqətən uyğun deyil. Monistlər Liqası ilə hər hansı oxşarlığa gəldikdə, bu, siyasət və məqsədlə qarşısı alına bilər. Vyanada bizdə yalnız «aktiv» xəstələrin qəbul edilməməsi barədə sükutla qayda var. Planlaşdırdığınız məhdudiyyət Vyanada heç vaxt qəbul edilməz və şəxsən mənə də xoş gəlmir.

d) Nəşrlərin Siyahıları.

Bu, ən az əhəmiyyətli bənddir. Zentralblatt adı ilə psixoanaliz mövzusunda çıxan hər şeyi qeyd etməyə borcludur. Jahrbuch istədiyi kimi etməkdə sərbəstdir. Qrup resenziyalarının mümkünlüyü, şübhəsiz ki, Zentralblattın mövcudluğu ilə məhdudlaşdırılmır. Yalnız pozitiv nəşrləri nəzərə almaq barədə bəyan edilən prinsip özlüyündə Jahrbuchu tamlıq ehtiyacından azad edir.

İndi nəhayət ki, bütün bu cəfəngiyatdan sonra Sizinlə elmdən danışa bilərəm. Hazırda bir qədər məhsuldar mərhələdəyəm; bu, kiçik əsərlərdə öz əksini tapır. Zentralblattın növbəti nömrəsinə «Vəhşi psixoanaliz» barədə çox ibrətamiz bir məqalə vermişəm; nevrotik, psixogen və histerik anlayışlarının dərki haqqında bir başqa, o qədər də əhəmiyyətli olmayan məqalə isə sonrakı nömrə üçün nəzərdə tutulub. Əvvəlcə Siz oxusaydınız, özümü daha arxayın hiss edərdim. Amma çox tez gözləməyin; dövriliyimin qanunları hələ üzə çıxarılıb. Jahrbucha göndərəcəyim yazılar daha maraqlıdır. Bir məqalə: «Şüursuz hisslərdən hansı mənada danışmaq olar?» və paranoya üzrə tədqiqatların başlanğıcı. Əvvəlcə əziz və dahiyanə dostumuz Şreberin təhlili. Çünki kitabı oxuyarkən çox şeyi təxmin etmək olar. (Bu barədə Sizə artıq yazdığımı xatırlamıram.) Əvvəlcə ata kompleksi: Aydındır ki, Flexsiq — ata — Tanrı — günəş bir sıra təşkil edir. «Orta» Flexsiq xəstəliyin vaxtı ata kimi artıq «mübarək», yəni ölü olan bir qardaşa işarə edir. Cənnətin ön həyətləri, yaxud «Tanrının ön sahələri» (döşlər!) ailənin qadınlarıdır; «Tanrının arxa sahələri» (omba!) isə ata və onun sublimasiyası — Tanrıdır. Manfreddə heç bir «ruh qətli» xatırlanmır, lakin bacı ilə insest xatırlanır. Kastrasiya kompleksi həddindən artıq aydındır. Unutmayın ki, Şreberin atası həkim idi. Belə olub ki, o, möcüzələr yaradırdı, möcüzə edirdi. Başqa sözlə, Tanrının o ləzzətli xarakteristikası — onun yalnız cəsədlərlə davranmağı bacardığı və canlı insanlar barədə heç bir təsəvvürü olmadığı — və onun üzərində yerinə yetirilən absurd möcüzələr atasının tibbi sənətinə acı bir satiradır. Başqa sözlə, yuxularda olduğu kimi absurdun eyni istifadəsi. Homoseksuallığın paranoya üçün nəhəng əhəmiyyəti mərkəzi emaskulyasiya fantaziyası ilə təsdiqlənir və s. və s. — Mən hələ də Şteqmanın bizim Paul Daniel barədə xəbər göndərməsini gözləyirəm.

(Başqa sözlə, onun atası da qışqırırdı?)

Ən səmimi salamlarla,

Sizin, Freyd