19 yanvar 1909 — Yunq Freydə — Amerika və Bleylerin münasibəti barədə
Hörmətli professor Freyd,
Burghölzli-Sürix, 19 yanvar 1909
Sizin istədiyiniz kimi, məktubunuza dərhal cavab verməyə tələsirəm. Yaxşı xəbərlərinizə çox sevindim. Bizdə də hər şey yaxşıdır, yalnız son iki gün məcburi hərəkətsizlik və qrip içində keçdi. Bu gün başım bir az da yaxşıdır.
Abrahamla bacardıqca mülayim davranmaq səylərimi qiymətləndirdiyinizə sevindim. Onu vaxtında sağalda bilsəniz, son dərəcə minnətdar olardım. Bu il sinir mütəxəssisi praktikası barədə daha çox öyrəndiyimdən bəri Abrahamın həssaslığını çox yaxşı başa düşürəm. Nə acı qarışımdır! Hər dəfə hansısa ümidsiz müqavimətlə üzləşəndə Sizi o qədər də yada salmıram (çünki bilirəm ki, Siz nə qədər tez çıxış yolu tapırsınız), daha çox öz xəstələrinin müqavimətlərindən dolanmağa məcbur olan və arxalanmaq üçün mənim qədər az hikməti olan eyni dərdi çəkən digər analitikləri xatırlayıram.
Pfister əla adamdır, özü də təbii ki, nevrotikdir, amma ağır deyil. Onu heç nə qorxutmur; güclü intellektə malik işimizin qorxusuz müdafiəçisidir. O, bundan bir şey çıxaracaq. Nə? Hələ bilmirəm. Qəribədir ki, bu tibb və ilahiyyat qarışığı xoşuma gəlir. Onun hazırkı məqsədi təbii ki, sublimasiyadır — onun intellektində olan bir adam üçün kifayət qədər icazə verilən bir şey. Tezliklə ondan başqa bir uzun məqalə alacaqsınız. O, qızğın şəkildə işləyir. Gənc Binsvangerin cəlb etdiyi başqa bir çox yaxşı adam — doktor Haberlin, əvvəllər müəllim kollecinin direktoru, indi Bazeldə fəlsəfə üzrə privatdosentdir. O, orada problemli uşaqlar üçün məktəb yaradıb və orada „analitik“ tərzdə dərs deyir. O, psixologiyanı „Freyddən əvvəlki“ və „Freyddən sonrakı“ dövrlərə bölür! Bu çox şey deyir.
Kiçik dairəmiz çiçəklənir. Keçən dəfə 26 iştirakçı var idi. Monakov yenə acte de présence etdi, amma həmişəki kimi laldır. Pedaqoqlarımız arasında bir inqilab gedir. Məndən Sizin psixologiyanızı təqdim edən xüsusi mühazirə kursu keçməyimi xahiş ediblər. Bu arada Bleyler məsum bir görkəmlə, məni heç soruşmadan, psixi gigiyena üzrə müəllimlik vəzifəsini sakitcə Riklinə verdi. Bu, müəllimlik vəzifəsinin əlimdən ikinci dəfə sürüşüb getməsidir — Bleylerin passiv razılığı olmadan deyil. Görürsünüz, müəllimlik vəzifələri bizim üçün vacib şeylərdir, çünki fəxri professorluğumuz yoxdur. Buna görə də akademik perspektivlərim çox pisdir, baxmayaraq ki, hazırda bu məni o qədər də narahat etmir. Digər uğurlar təsəllidir.
Amerikalılar tamam başqa cürdür. Əvvəlcə şeytani bir sevinclə Sizin dil sürüşmənizi qeyd etməliyəm: „onların iffətçiliyi“ əvəzinə „Sizin iffətçiliyiniz“ yazmısınız. Biz bu iffətçiliyi gördük; əvvəllər indikindən daha pis idi, indi buna dözə bilirəm. Mən artıq cinsəlliyi sulandırmıram.
Amerika səfəri barədə yəqin ki, haqlısınız. Peterson mənimlə əlaqəni kəsdi — nümayişkarcasına və heç bir səbəb olmadan. Consun bədbinliyini tamamilə bölüşürəm. İndiyə qədər bu adamlar nə etdiyimizi sadəcə başa düşmürlər. Günlərin bir günü onlar bir küncə çəkilib, təmtəraqlı və utancla oturacaqlar. Buna baxmayaraq, bu, bəzilərinə sirayət edəcək və artıq edir — onların eşidilən sükutuna baxmayaraq (Meyer və Xox!). Hər halda, Amerika tibbi materialı o qədər də yaxşı deyil. (Xahiş edirəm, tülkü və üzüm barədə düşünməyin.)
İndi bir neçə müşahidə:
Əvvəlcə sözdə “körpə ağrıları” — qidalanma zamanı və sonrasında yüngül eklampsiya ilə müşayiət olunan kiçik sinkopalar. Qıcolma adətən çox yumşaq keçir: gözlərin yuxarıya fırlanması, ağız ətrafındakı üz əzələlərinin seğirməsi, bəzən də qolun və ya ayağın silkələnməsi. Bu, “əmmə orqazmı” (ritmik hərəkət — orqazm), bəlkə də “doyma orqazmı” (?) təəssüratı yaradır. Üz əzələlərinin qıcolması çox vaxt bir növ gülüş doğurur, hətta körpələrin hələ gülə bilmədiyi vaxtda belə. İlk aktiv mimik cəhdlər bunlardır: parlaq bir şeyə zillənmə, ağzın açılması, dilin şıqqıldadılması, mimik qıcolma = gülüş və ya ağlama. Normal inkişaf gedişində infantil refleks-qıcolmanın bu qədəri saxlanılır. Sonralar diş çıxarma zamanı və ya bağırsaq qurdları səbəbindən eklamptik tutmalar keçirən uşaqlarda bu mexanizmdən bir qədər çox qalmışdır, ən çoxu isə epileptiklərdə (qarın aurası). Düşünürəm ki, bu şeylər daha yaxından araşdırılmağa layiqdir. Dörd yaşlı Aqatlinin töhfələri: Franzlinin doğulmasından əvvəlki axşam ondan soruşdum ki, leylək ona kiçik bir qardaş gətirsə, nə deyərdi? “Onda onu öldürərəm,” — dedi ildırım sürəti ilə, utancaq, hiyləgər bir ifadə ilə və bu mövzuda özünü tutmağa qoymadı. Körpə gecə doğuldu. Ertəsi gün səhər tezdən onu arvadımın çarpayısının yanına apardım; gərgin idi və bir qədər solğun görünən anaya təşvişlə baxırdı, heç bir sevinc göstərmədən; vəziyyət barədə deyəcək bir şey tapmadı. Həmin səhər, ana tək qalanda, kiçik qız qəflətən onun yanına qaçdı, qollarını boynuna doladı və təşvişlə soruşdu: “Amma, ana, sən ölməli deyilsən, elə deyil?” Bu, ilk adekvat affekt idi. Körpəyə görə həzzi isə daha çox “öyrədilmiş” idi. İndiyə qədər problemlər həmişə bunlar olmuşdu: Niyə nənə bu qədər qocadır? Qocalara ümumiyyətlə nə olur? “Onlar ölməli və cənnətə getməlidir.” — “Onda yenidən uşaq olurlar,” — əlavə etdi kiçik qız. Deməli, uşaq dünyaya gətirmək üçün kiminsə ölməsi lazımdır. Doğuşdan sonra A. bir neçə həftə nənəsinin yanında qaldı, orada yalnız leylək nəzəriyyəsi ilə qidalandırıldı. Evə qayıtdıqdan sonra yenidən anaya qarşı bir qədər şübhəli və utancaq idi. Çoxlu suallar: “Mən də sənin kimi qadın olacağam?” “Onda səninlə hələ də danışacağam?” “Məni də hələ sevirsən, təkcə Franzlini yox?” Dayə ilə güclü eyniləşmə, onun haqqında fantaziyalar toxuyur, qafiyələr düzəltməyə və özünə hekayələr danışmağa başlayır. Tez-tez anaya qarşı gözlənilmədən höcətli olur, onu suallarla təngə gətirir. Məsələn, ana deyir: “Gəl, bağa gedək.” A. soruşur: “Bu doğrudur? Tam əminsən ki, doğrudur? Yalan danışmırsan? İnanmıram,” və s. Bu cür səhnələr bir neçə dəfə təkrarlandı, daha da təəccüblü idi ki, tamamilə əlaqəsiz şeylər barədə idi. Amma bir dəfə Messinadakı zəlzələ və öldürülən bütün insanlar barədə söhbətimizi eşitdi. O, hərfi mənada bu mövzuya atıldı, hekayəni dönə-dönə danışmaq lazım gəldi; hər bir taxta parçası, yoldakı hər bir daş zəlzələdə yıxıla bilərdi. Ana ona saatbaşı əmin etməli idi ki, Sürixdə heç vaxt zəlzələ olmur, mən də əmin etməli idim, amma o, yenə də qorxularına qayıdırdı. Bu yaxınlarda arvadım kitab axtarmaq üçün tələsik otağıma girdi; A. ona bir anlıq rahatlıq vermirdi, arvadım ona zəlzələlərin və vulkanların bütün şəkillərini göstərməli idi. A. vulkanların geoloji şəkillərinə saatlarla dalırdı. Nəhayət, mənim məsləhətimlə arvadım A.-ya həqiqəti açdı, o isə həlli eşidəndə ən kiçik bir təəccüb göstərmədi. (Uşaqlar ananın içində bitkilərdəki çiçəklər kimi böyüyür.) Ertəsi gün mən qripdən çarpayıda idim. A. üzündə utancaq, bir qədər təşvişli bir ifadə ilə içəri girdi, çarpayıya yaxınlaşmadı, ancaq soruşdu: “Sənin də qarnında bitki var?” Bu ehtimal istisna edildikdə şən və qayğısız qaçıb getdi. Ertəsi gün bir fantaziya: “Mənim qardaşım {fantaziya qəhrəmanı} də İtaliyadadır və şüşədən və parçadan evi var və o yıxılmır.” Son iki gün ərzində qorxudan əsər-əlamət yoxdur. O, sadəcə qadın qonaqlarımızdan ya uşağı olub-olmadığını, ya da Messinada olub-olmadığını soruşur, amma heç bir təşviş əlaməti olmadan. Üç yaşlı Qretli leylək nəzəriyyəsinə istehza edir, deyir ki, leylək təkcə onun kiçik qardaşını deyil, dayəni də gətirmişdir.
Belə bir uşaq necə də cazibədardır! Bu yaxınlarda A. nənəsinə kiçik qardaşının gözəlliyini tərifləyirdi: “Und luog au, was es für es herzigs Buobefiidili hat” (Və bax, onun nə gözəl kiçik oğlan arxası var). “Fiidili” = “Fiidli”nin ikiqat kiçiltmə forması = arxa; sonuncu söz kobud sözdür ki, uşaqlar üçün yalnız ikiqat kiçildilmə şəklində layiqli səslənir. “Fiidli”, sadə kiçildilmə, artıq mövcud olmayan “Fud”dan (“pfui” / “furzen” [yel çıxarmaq]?) gəlməlidir, arxa mənasını verir. Qadın cinsiyyət orqanları üçün çox kobud “Futz” sözü qorunub saxlanmışdır. “Fiidili” uşaqlar tərəfindən “kloaka” mənasında istifadə olunur; A. təbii ki, cinsiyyət orqanlarını nəzərdə tutur.
Ən yaxşı arzularla, Ən səmimi hörmətlə, Yunq