6 iyun 1907 — Freyd Yunqa — jurnal təsis etmək təklifi barədə

Hörmətli həmkar,

6 iyun 1907, Vyana, IX. Berqqasse 19

Mənim süfrəmdən bir neçə qırıntı topladığınız varlı kişi olduğumu eşitmək məni çox təəccübləndirir. Bu qeyd məktubunuzda başqa yerdə xatırlanmayan şeylərə aid olmalıdır. Kaş ki, belə olaydım! Xüsusən D. pr. üzərində işiniz məni tamamilə yoxsul hiss etdirir. Əlavə olaraq məndən tələb etdiyiniz səylərin nəticəsini tapacaqsınız. Hallarla birbaşa təmasım olmadığı üçün bu, çox qeyri-qənaətbəxşdir — bu qaralamağı yalnız ilk dəfə kifayət qədər aydın ifadə etmədiyim, dediyiniz kimi, müəyyən şeyləri təkrar etmək üçün bir fürsət hesab edirəm.

Düşündüyünüz kimi bir şəkil kitabı çox ibrətamiz olardı. Hər şeydən əvvəl, o, halların arxitektonikasına ümumi baxış verərdi. Mən bir neçə dəfə bu cür bir şeyə cəhd etmişəm, lakin həmişə həddindən artıq iddialı olmuşam. Hər şeyi tamamilə aydın etməyə əmin olmaq üçün bütün mürəkkəblikləri göstərməyə çalışdım və nəticədə hər dəfə ilişib qaldım. Bəs niyə ciddi şəkildə belə bir layihəyə cəhd etməyəsiniz? Yeni ideyalarımızın tanınması uğrunda ciddi mübarizəyə hazır hiss edirsinizmi? Əgər belədirsə, ilk iş jurnal təsis etmək olardı: «psixopatologiya və psixoanaliz üçün» adlandıra bilərsiniz, ya da daha cəsarətlə, sadəcə «psixoanaliz üçün». Nəşriyyat şübhəsiz tapılar; redaktor yalnız özünüz ola bilərsiniz və ümid edirəm Bleyler mənimlə birgə direktor kimi qoşulmaqdan imtina etməz. Hələlik başqa heç kimimiz yoxdur. Lakin belə bir təşəbbüsün cəlbedici gücü var. Material çatışmazlığı olmayacaq, töhfələri seçmək, redaktə etmək və rədd etməklə işimiz başımızdan aşacaq. Öz təhlillərimizlə (Sizinki və mənimki) asanlıqla ildə bir cilddən çoxunu doldura bilərik. Əgər atalar sözündə həqiqət varsa: nə qədər çox tənqid etsələr, bir o qədər çox alarlar — nəşriyyatçılar çiçəklənən bir iş görəcəklər.

Bu Sizi cəlb etmir? Bir düşünün!

İndi daha çox boş vaxtım olduğundan, hər gün yanımdan keçən axından bir-iki fikir tuta bilirəm. Yenidən təhlillərim haqqında qeydlər aparıram. Elə indi xəstələrimdən biri ilə məsləhətləşməm oldu; o qədər başımı fırladıb ki, başqa heç nə düşünə bilmirəm. Onun əsas simptomu odur ki, kimsə varsa, bir fincan çayı tuta bilmir — açıq-aşkar ən əhəmiyyətli inhibisiyaların kəskinləşməsi. Bu səhər çox zəif işlədi. «Dəhlizə qayıdan kimi hər şeyi gördüm, — deyir indi, — açıq-aşkar bu anadangəlmə qorxaqlıqdır! Axı lacheté ilə Schale Thee bir-birindən o qədər də uzaq deyil.» Sözləri tərsinə çevirmək vərdişi var. Uşaqlığını anası ilə uzun illər yanında qalan dayəsi arasında keçirib. Anasının adı Emmadır; tərsinə çevir: Amme. Şeytan bizim yüngülbeyin tənqidçilərimizi aparsın! Təlqin və s.!

Ürəkdən Sizin, Dr. Freyd Deməli, iki halınız haqqında təəssüratlarımı istəyirsiniz. Güman edirəm ki, qeydləri köçürməyə ehtiyac yoxdur, onlar əlinizdə olmalıdır.

Birincisi daha sadədir: doqquz yaşında başlayır; əlbəttə, əsas təyinedicilər daha əvvələ gedir, çünki inanıram ki, bütün histeriya üçüncü-beşinci ilin cinsəlliyinə bağlıdır. Lakin bunu uzunmüddətli təhlil olmadan sübut etmək mümkün deyil. Anamnez yalnız tarixi material verir, belə demək mümkünsə; saxlanılan uşaqlıq xatirələri bizi tarixəqədərki dövrə aparardı. Görünür ki, D. pr.-də tez-tez yalnız tarixi materialla kifayətlənməli olacağıq.

Bundan sonra hər şey aydın olur; onda qardaşına qarşı sıxışdırılmamış bir sevgi hökm sürür, lakin bu sevgi şüursuz mənbələrdən qaynaqlanır. Artan münaqişələr, tədricən sıxışdırma, reaksiya olaraq günah hissləri. Qardaşının nişanlanması zamanı onun davranışı heyrətamizdir — nişanlısı ilə müqayisə. Konversiya simptomları yoxdur, yalnız münaqişəli əhval-ruhiyyələr. Qardaşı ilə assosiasiya etdiyi kişinin evlilik təklifi ilə reallıq ona çatdırıldıqda, sıxışdırma başlayır və o, xəstələnir. O, yəqin ki, hər zaman masturbasiya edib və görünür, bu, onun vəziyyətinin histerik forma almasına mane olub; tipik histeriya halı çoxdan masturbasiyanı dayandırmış və əvəzedici simptomlar göstərmiş olardı. Sizin dementia diaqnozunuz bu halda tamamilə düzgündür və onun sayıqlama ideyası ilə təsdiqlənir. Bundan sonra o, görünür, libidosunu qardaşından ayırmağı bacarmışdır; laqeydlik, eyforiya ilə əvəzlənmə — bu, nəzəri olaraq Mənin obyekt-yüklənməsinin geri çəkilməsi hesabına güclənməsi kimi izah edilə bilər. Başqa sözlə, qismən hal, yəqin ki, hələ tamamlanmamış və ya tam başa düşülməmişdir.

II Paranoik

O, homoseksual təcrübələrlə başlayır. Qısa saçlı qız onun libidosunun qadına qayıtmasına səbəb olur.

Londonda münaqişəli vəziyyət; ümidlərinin puça çıxmasına dözə bilməyərək, çatışmayan şeyi əldə etmək üçün bir neçə cəhddən sonra ümidsiz vəziyyətə görə (simvol: № 13) özünü vurur. Bunu hallüsinasiya yolu ilə etməyə çalışır, lakin bacarmır. Həqiqətən də, bu prosesin arzunun yerinə yetirilməsi hallüsinator deyil, psixi təsvirlərdən qavrayışlara geriləmə yoxdur. Lakin onun qavrayışları, daha dəqiq desək, son qavrayışlarının yaddaş-təsvirləri arzu-fantaziyaları istiqamətində təsirlənir. Bu cür arzu yerinə yetirmələri sayıqlama ideyalarından asanlıqla fərqləndirilir. Lakin onlar artıq paranoyaya xas olan xüsusi xarakter daşıyır və bunun nəzəri izahı lokallaşdırma olardı. Reallıqla arzu-fantaziyaları arasındakı münaqişədə sonuncular daha güclü çıxır, çünki onların kökləri şüursuzdadır. Burada sıxışdırma yoxdur, lakin ehtimal ki, güc tətbiqi, yəni psixoz prosesi var: şüursuz sıxışdırılmamış, lakin reallıqla bağlı Məni güc tətbiqi ilə məğlub etmişdir. Ən azı müvəqqəti olaraq bu halda intihar göstərir ki, davamlı uğur olmamışdır; bu, normal Mənin psixoza qarşı müdafiə hərəkətidir.

Bu London dövrü ilə qəti xəstəlik arasında sağlamlıq dövrü — yəni uğurlu sıxışdırma dövrü yerləşir. Lakin nişanlanma xəbəri ilə libido qayıdır və xəstəlik proyeksiya ilə tipik paranoid formada başlayır. Son nəticə — Lydianın hər yerdə mövcud və fəal hiss edilməsi — bu obyekt-sevginin onu tamamilə ələ keçirdiyini göstərir. Lakin bu təzahürlərin formasına görə mühakimə etsək, bu, sıxışdırılmış bir şeyi yenidən yükləmiş libidodur. Sıxışdırma sağalma gedişində baş vermiş və — hərçənd bunu hazırkı hal əsasında sübut etmək mümkün deyil — xarici proyeksiyada təzahür etmişdir; lakin arzu-sayıqlamasında olduğu kimi güclü təsvirlərdə deyil, zəif təsvirlərdə ki, bunlar yalnız libidonun ayrılması sayəsində mümkün ola bilərdi. Qayıdan libido öz obyektini xarici proyeksiya kimi mövcud tapmışdır. Təmiz dementia hallarından belə nəticə çıxarıram ki, aradakı sıxışdırmada libido autoerotizmə yönəldilmişdir; bu paranoid hal məsələyə işıq salmır. Ümumiyyətlə, paranoya yalnız libidonun qayıtmasını göstərir; ayrılma (sıxışdırma) isə Sizin dementia müşahidələrinizdə görünür.

Psixoloji (klinik deyil) problem qavrayış dünyasına proyeksiya mexanizmi problemidir ki, bu da sadə arzu-geriləməsi ilə eyni ola bilməz.

Son dərəcə maraqlı olan, sonrakı paranoya (proyeksiya ilə) ilə ilkin güc tətbiqi psixozu arasındakı əlaqədir və ümid edirəm ki, tezliklə bunu başqa hallar əsasında öyrənmək mümkün olacaq. Əvvəlcə reallıq güclü arzu-fantaziyası tərəfindən məğlub edilir, lakin elə bir şəkildə ki, yalnız xatirələr saxtalaşdırılır, arzular isə hallüsinasiya edilmir. Sonra arzu-fantaziyalarına qarşı reaktiv sıxışdırma baş verir. Bəlkə də bu ilkin mərhələ üzündən libido sonradan qayıtdıqda bu arzu-fantaziyalarını qavrayış sonuna bu qədər yaxın tapır. Paranoid prosesdə geriləmə həqiqətən qavrayış sisteminə qədər uzanmır, yalnız ondan əvvəlkinə — yaddaş-təsvirlərinə qədər. Ümid edirəm ki, sonrakı analizlərdə histerik-konversiya tipindən kənarlaşmanı daha aydın göstərmək mümkün olacaq. Bundan artıq verə bilmərəm, lakin daha çoxunu almağa çox hazıram.