9 mart 1909 — Freyd Yunqa — Amerika səfəri və görüş planı barədə
Əziz dost,
9 mart 1909, Vyana, IX. Berqqasse 19
Teleqramınıza və məktubunuza görə çox sağ olun; onlar (teleqram özü işi gördü) təşvişimə son qoydular. Görünür, məndə hələ də seyrəkləşən yazışmaya qarşı travmatik hiperesteziya var. Onun necə yarandığını yaxşı xatırlayıram (Fliss) və belə bir təcrübənin xəbərsiz təkrarlanmasını istəməzdim. Axırda — hərçənd təngə gəlmiş varlığınızda müəyyən maneələrin yığıldığını təsəvvür edə bilirdim və xəstəlik fikrini həddindən artıq nevrotik sayaraq rədd etmişdim — axırda Sizdən xəbər almalıydım ki, indi fikirlərimi məşğul edən və başqalarına yazdığım bir məsələni Sizə bildirə bilim.
Əvvəlcə bunu yoluna qoyum, sonra çox maraqlı məktubunuza cavab vermək üçün ağlım azad olsun. Yadınızdadır ki, keçən dekabrda Massaçusets ştatının Vuster şəhərindəki Klark Universitetindən dəvət almışdım; onu rədd etməli olmuşdum, çünki mühazirələrimin oxunacağı tədbirlər iyulun ikinci həftəsinə təsadüf edirdi və bu işdən çox pul itirərdim. O vaxt özünüz də təəssüflənirdiniz ki, bunu təşkil edə bilmirəm. Budur, bir həftə əvvəl Klark Universitetinin prezidenti Stenli Holldan ikinci dəvət gəldi; o, eyni zamanda bildirdi ki, tədbirlər sentyabrın 6-sı həftəsinə təxirə salınıb. Yol xərci də az olmayan miqdarda — 400 dollardan 750 dollara qaldırılıb. Bu dəfə qəbul etdim, çünki avqustun sonunda azadam. Oktyabrın 1-də Vyanaya qayıtmağı ümid edirəm. Etiraf etməliyəm ki, bu, son illərdə baş verən hər şeydən — bəlkə də yalnız Jahrbuchun çıxması istisna olmaqla — məni daha çox həyəcanlandırdı və başqa heç nə haqqında düşünmürəm. Praktik mülahizələr təxəyyül və gənclik həvəsi ilə birləşərək, Sizin təriflədiyiniz o sakitliyi pozdu. 1886-cı ildə, praktikamı açanda, Vyanada yalnız iki aylıq sınaq müddəti düşünürdüm; əgər qənaətbəxş olmasaydı, Amerikaya gedib orada bir həyat qurmağı, sonra Hamburqdakı nişanlımı da ora gətirməyi planlaşdırırdım. Görürsünüz, ikimizin də heç nəyi yox idi, daha dəqiq desəm, mənim böyük və kasıb ailəm, onunsa Bonn Universitetində klassik filologiya professoru olmuş əmisi Yakobdan təxminən 3000 florinlik kiçik bir mirası vardı. Amma təəssüf ki, Vyanada işlər o qədər yaxşı getdi ki, qalmağa qərar verdim və həmin ilin payızında evləndik. İndi isə, iyirmi üç il sonra, yenə Amerikaya getməliyəm — doğrudur, pul qazanmaq üçün deyil, şərəfli bir çağırışa cavab olaraq! Bu səfər və onun işimiz üçün müxtəlif nəticələri barədə deyəcək çox şeyimiz olacaq.
Mən də o qadın pasiyentdən xəbər tutdum; onun vasitəsilə Siz rədd edilmişin nevrotik minnətdarlığı ilə tanış olmuşdunuz. Mutmann yanıma gələndə elə bir xanımdan danışdı ki, özünü onun yanında Sizin məşuqəniz kimi təqdim etmiş və güman etmişdi ki, Sizin bu qədər azadlığı saxlamasınız onu lazımınca təsirləndirəcək. Amma ikimiz də güman etdik ki, vəziyyət tamam başqadır və yeganə mümkün izah onun məlumat verənindəki nevrozdur. Onunla işlədiyimiz sevgi tərəfindən böhtanlanmaq və yandırılmaq — budur sənətimizin təhlükələri; bunların üzündən ondan əl çəkəcəyimiz yoxdur.
Navigare necesse est, vivere non necesse. Bir də: «Şeytanla ittifaqdasınız, amma oddan qorxursunuz?» Sizin babanız təxminən belə bir şey deyib. Bu sitatı ona görə xatırladıram ki, Siz bu təcrübəni danışarkən qətiyyən teoloji üsluba keçirsiniz. Eyni şey Pfisterə yazdığım məktubda da baş vermişdi — alov-od-tonqal və s. kompleksindən hər cür mümkün metaforu götürmüşdüm. Özümü saxlaya bilmirdim, teologiyaya hörmət məni bu sitata mıxlamışdı (!): «Bu və ya digər yolla, yəhudi yandırılacaq.» Hələ də protestant ilahiyyatçıları ilə yaxşı münasibətdə olmağa o qədər öyrəşməmişdim.
Haberlinin kursu həqiqətən dövrün əlamətidir. Bəlkə on beş illik sınaqlarımız tezliklə sona çatacaq. Jahrbuch mənim üçün hələ də tükənməz sevinc mənbəyidir. Əgər on gün sonra bunu Sizinlə müzakirə edə biləcəyimi bilməsəydim, bu barədə yazacaq çox şeyim olardı.
Ümid edirəm, Aqatli orijinaldır və Kiçik Hansın hekayəsini eşitməyib? Əgər belədirsə, iki simptomatik hərəkət arasındakı uyğunluq və həll olunmamış qalıq heyrətamizdir.
Mən də Cons haqqında pis bir şey düşünmürəm, hərçənd Sizə Brillın məktubunu göstərəcəyəm; onunla müqayisədə güclü təəssürat yaradır. O, hərəmxanası haqqında yazır, arvadı və bir neçə (öz) bacısı ilə birlikdə yaşayır.
Yaxşı. Sizi və əziz həyat yoldaşınızı 19-u cümə günü nahara gözləyirəm. Gün ərzində istədiyiniz kimi əylənin, axşamlar və bazar günü bu son ayların təcrübələrini bölüşərik. Sizinlə bu cür görüşlərin mənim üçün həm peşəkar, həm də şəxsi baxımdan nə qədər əhəmiyyətli olduğunu söyləməyə ehtiyac yoxdur. Təəssüf ki, qonaqpərvərliyinizin yalnız kiçik bir hissəsini qaytara bilərəm, amma ümid edirəm ki, burada başqa sosial öhdəlikləriniz yoxdur.
Ən səmimi hörmətlə, Freyd