17 may 1912 — Yunq Freydə — Rozenşteynin cavabı və insest maneəsi barədə
Hörmətli professor Freyd,
1003 Seestrasse, Küsnaxt-Sürix, 17 may 1912
Əlbəttə, Rozenşteynin cavabını Jahrbuchda çap etməyə çox şad olaram. Kronfeld təkəbbürlü lovğadır, məncə, onu təkzib etməyə də dəyməz. Ona şəxsən yazmışam ki, tənqidinə cavab verməyəcəyəm, çünki onun tənqidi — bunu özü də etiraf edib — zarafata çevrilir. Metodumuzu təqlid etməyə çalışdı, bacarmadı. Sonra cəhdi dayandırdı və özünü yox, metodu tənqid etməyə başladı. Mənə məktubla etiraf edib ki, mövqeyi belədir: 1. metod yalandır və heç bir yerə aparmır; 2. psixoanalizin irəli sürdüyü faktlar mövcud deyil. O, sxolast kimi danışmadığını inkar edirdi. Sxolastlar biz idik, çünki məntiqə qulaq asmırdıq.
Rozenşteynin cavabı 1912-ci il cildinin II hissəsində çıxa bilər. Son müddət iyulun sonudur.
İnsest məsələsinə gəldikdə isə, Sizdə çox paradoksal təəssürat yaratmaqdan qorxuram. Müzakirəyə yalnız cəsarətli bir fərziyyə atmağa cürət edirəm: ibtidai insanda geniş miqyasda sərbəst üzən təşviş — ən geniş mənada tabu mərasimlərinin (totem və s.) yaranmasına səbəb olan həmin təşviş — başqa şeylərlə yanaşı, insest tabusunu da (daha doğrusu: ana və ata tabusunu) yaratmışdır. İnsest tabusu insestin sensu strictiori (dar mənada) xüsusi dəyərinə nə qədər uyğun gəlmirsə, totemin müqəddəsliyi də onun bioloji dəyərinə bir o qədər uyğun gəlmir. Bu nöqteyi-nəzərdən deməliyik ki, insest ona görə qadağan edilmir ki, arzu olunur, ona görə ki, sərbəst üzən təşviş reqressiv surətdə infantil materialı yenidən aktivləşdirir və onu kəffarə mərasiminə çevirir — sanki insest arzu olunmuşdu və ya arzu oluna bilərdi. Psixoloji baxımdan insest qadağası o əhəmiyyətə malik deyil ki, insan xüsusilə güclü insest arzusunun mövcudluğunu fərz etdikdə ona aid etməli olur. İnsest qadağasının etioloji əhəmiyyəti birbaşa sözdə cinsi travma ilə müqayisə edilməlidir; cinsi travma da öz etioloji rolunu adətən yalnız reqressiv yenidən aktivləşdirməyə borcludur. Travma guya əhəmiyyətli və ya realdır, insest qadağası və ya insest maneəsi də elədir; psixoanalitik nöqteyi-nəzərdən sonuncu cinsi travmanın yerini tutmuşdur. Necə ki cum grano salis cinsi travmanın həqiqətən baş verdiyinin, yoxsa sadəcə fantaziya olduğunun əhəmiyyəti yoxdur, eləcə də insest maneəsinin həqiqətən mövcud olub-olmadığının psixoloji baxımdan heç bir əhəmiyyəti yoxdur, çünki sözdə insest probleminin zahiri əhəmiyyət kəsb edib-etməməsi əsasən sonrakı inkişaf məsələsidir. Başqa bir müqayisə: real insestin təsadüfi halları etnik insest qadağaları üçün nə qədər az əhəmiyyətlidirsə, ibtidailər arasında heyvanlarla cinsi əlaqənin təsadüfi təzahürləri də qədim heyvan kultları üçün bir o qədər az əhəmiyyətlidir. Məncə, insest maneəsini real insest ehtimalına reduksiya etməklə izah etmək mümkün deyilsə, heyvan kultunu da real heyvanlarla cinsi əlaqəyə reduksiya etməklə izah etmək mümkün deyil. Heyvan kultu son dərəcə uzun və son dərəcə mühüm psixoloji inkişafla izah olunur, ibtidai heyvani meyllərlə yox — bunlar yalnız məbəd tikmək üçün material verən karxanadır. Lakin məbədin və onun mənasının tikinti daşlarının keyfiyyəti ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu, insest tabusuna da aiddir; xüsusi psixoloji institut kimi o, insestin qarşısının alınmasından qat-qat böyük — və fərqli — əhəmiyyətə malikdir, hərçənd bayırdan eyni görünə bilər. (Məbəd istifadə olunan materiala görə ağ, sarı və ya qırmızıdır.) Məbədin daşları kimi, insest tabusu da daha geniş və xüsusi bir mənanın simvolu və ya daşıyıcısıdır; bu mənanın real insestlə əlaqəsi nə qədər azdırsa, histeriyanın cinsi travma ilə, heyvan kultunun heyvani meyllə, məbədin daşla (daha doğrusu, forması ondan törədiyi ibtidai məskənlə) əlaqəsi də bir o qədər azdır.
Ümid edirəm ki, bu dəfə özümü bir az daha aydın ifadə etmişəm.
Bleyler dissertasiyanı geri götürdü. Doğrusu, bu həqiqətən çox axmaq idi. Mən Jahrbuchda heç bir axmaqlığa yol verməyəcəyəm. Direktor kimi Bleyler tənqidi qabiliyyətindən daha yaxşı istifadə etməlidir. Yalnız ümid edirəm ki, bu, Sizi narahat etməyəcək.
Çoxlu xoş arzularla,
Ən səmimi hörmətlə, Yunq