6 noyabr 1911 — Emma Yunq Freydə — Freydin məktubuna cavab barədə

Hörmətli professor Freyd,

Küsnaxt, 6 noyabr [1911]!

Sizin gözəl, mehriban məktubunuz məni narahat şübhələrdən azad etdi, çünki qorxurdum ki, axırda axmaq bir şey etmişəm. İndi təbii ki, çox şadam və məktubumu dostcasına qarşıladığınıza, xüsusən də hamımıza göstərdiyiniz xoşməramlılığa görə Sizə ürəkdən təşəkkür edirəm.

Təxminimin izahı üçün əvvəlcə demək istərdim ki, burada heç də şüurlu qavranılan şeylərdən söhbət getmir; Siz hətta diş ağrınıza bizim həmdərd olmağımıza imkan vermədiniz, halbuki bu, adətən ən pis əhval üçün tam əsasdır. «Simvollar»dan danışdımsa, bu, əsasən ona görə idi ki, Karlın Sizin fikrinizi nə qədər həvəslə gözlədiyini bilirdim; o, tez-tez deyirdi ki, əmindir, Siz bunu bəyənməyəcəksiniz və bu səbəbdən hökmünüzü müəyyən təşvişlə gözləyirdi. Təbii ki, bu, yalnız atanın (və ya ananın) kompleksinin qalığı idi ki, yəqin ki, bu kitabda həll olunur; çünki əslində Karl bir şeyi doğru hesab edirsə, başqasının fikrindən narahat olmağa ehtiyacı olmazdı. Beləliklə, bəlkə də yaxşıdır ki, Siz dərhal reaksiya vermədiniz — bu ata-oğul münasibətini gücləndirməmək üçün.

İkinci səbəb Sizin gəlişinizdən sonrakı ilk səhər söhbəti oldu, o zaman mənə ailənizdən danışdınız. Onda dediniz ki, nikahınız çoxdan «amortizasiya olunub», artıq heç nə qalmayıb — ölməkdən başqa. Uşaqlar böyüyür və sonra onlar əsl narahatlıq olurlar, amma yenə də bu yeganə əsl sevincdir. Bu mənə elə təsir etdi və mənə elə əhəmiyyətli göründü ki, dönə-dönə bu haqda düşünməli oldum və elə bilirdim ki, bu yalnız mənim üçün nəzərdə tutulub, çünki eyni zamanda simvolik məna daşıyırdı və ərimə aid idi.

Xahiş edirəm, yenidən söhbətinizin «aşkar məzmunu» haqqında danışmağa cəsarət etdiyimə görə qəzəblənməyin. Onda soruşmaq istəyirdim ki, əminsinizmi ki, uşaqlarınıza analiz kömək etməzdi. İnsan böyük bir adamın övladı ola bilməz cəzasız, nəzərə alsaq ki, adi atalardan uzaqlaşmaq nə qədər çətindir. Və bu görkəmli atada həm də paternalizm cizgisi varsa, Sizin özünüz dediyiniz kimi! Oğlunuzun ayağının sınması bu mənzərəyə uyğun gəlmirdimi? Bu barədə soruşduğumda dediniz ki, uşaqlarınızın yuxularını analiz etməyə vaxtınız yoxdur, çünki pul qazanmalısınız ki, onlar yuxu görməyə davam edə bilsinlər. Sizcə bu mövqe doğrudurmu? Mən belə düşünməyi üstün tutardım ki, insan heç yuxu görməməlidir, yaşamalıdır. Karlda da gördüm ki, «pul qazanmaq» imperativi yalnız başqa bir şeydən qaçmaqdır ki, ona qarşı müqaviməti var. Xahiş edirəm bu səmimiyyəti bağışlayın, bu Sizə həyasızlıq kimi görünə bilər; amma bu mənim Sizin obrazımı pozur, çünki nədənsə bunu təbiətinizin digər tərəfi ilə uyğunlaşdıra bilmirəm və bu mənim üçün çox vacibdir. — Həm də ağlıma gəldi ki, bəlkə bizim üçün oğlunuzu Sürixdə oxumağa göndərmədiniz; bir vaxt bu barədə danışmışdınız və bizim üçün təbii ki, onu arabir görmək böyük zövq olardı.

Qeyd etməli olduğum başqa bir şey də elmdən imtinanızdır, əgər belə demək olarsa. Təsəvvür edin ki, Karla olan etimadınızdan nə qədər sevincli və şərəflənmişəm, amma mənə elə gəlir ki, bəzən həddindən artıq çox verirsiniz — onda izləyici və icraçı görmürsünüzmü, ehtiyacınızdan artıq? İnsan tez-tez çox vermir ki, çoxunu saxlamaq istəyir?

Niyə hələ də haqq etdiyiniz şöhrət və müvəffəqiyyətdən həzz almaq əvəzinə artıq imtina etməyi düşünürsünüz? Bəlkə bunun üçün doğru anı buraxdığınızdan qorxursunuz? Şübhəsiz ki, bu heç vaxt Sizin başınıza gəlməyəcək. Axı Siz o qədər də qoca deyilsiniz ki, indi «geriləmə yolu»ndan danışasınız, başınızda bu qədər parlaq və bəhrəli fikirlər varkən! Bundan başqa, psixoanalizin canlı bulağını kəşf edən adam (yoxsa buna inanmırsınız?) bu qədər tez qocalmaz.

Xeyr, Siz sevinməli və bu qədər uzun mübarizədən sonra qələbənin xoşbəxtliyini doyunca içməlisiniz. Və Karl haqqında ata hissləri ilə düşünməyin: «O böyüyəcək, mən isə kiçilməliyəm», — əksinə, bir insanın digəri haqqında düşündüyü kimi düşünün, o da Sizin kimi öz qanununu yerinə yetirməlidir.

Mənə acığınız tutmasın.

İsti məhəbbət və ehtiramla, Emma Yunq