2 dekabr 1909 — Freyd Yunqa — cavabsız məktub və Vuster mühazirələri barədə

Əziz dost,

2 dekabr 1909, Vyana, IX. Berqqasse 19

Qələbə məktubunuza indiyədək cavab verməməyimin qisasla hər hansı əlaqəsi olması fikrini mən, təbii ki, inkar edərdim, Siz isə təsdiqləyərdiniz — psixoanalizdə rolların adət etdiyimiz bölgüsünə uyğun olaraq. Lakin etiraf edərsiniz ki, iş, yorğunluq və Amerika birlikdə əla bir rasionalizasiya yaradır. Həqiqət budur ki, sağlamlığım və əhvalım bir qədər aşağıdır, amma yaxşılaşmaya ümid edirəm, çünki ayın sonunda iş qrafikimi iki saat azalda bildim və Vuster mühazirələrinin dördüncüsü srağagün göndərildi. Mənə daha yaxşı münasibət göstərəcəyinizə artıq söz verdiyinizə görə, şikayətlərim artıq şantaj kimi yozula bilməz.

Budapeştdəki konsultasiyam bir qədər dəyişiklik gətirdi, bu mənə Ferentsini görmək və onun işində iştirak etmək imkanı verdi. Onun çətin bir işdə nə qədər yaxşı yol tapdığını görmək məni sevindirdi. Bir az pul, səbəbləri uşaqlığıma gedib çıxan və ən az nəzarət edə bildiyim kompleksə çox kömək etdi və ən əsası, məni narahat edən bir fikri düzəldə bildiyimə sevindim. Ferentsi məni xanım dostu ilə tanış etdi və artıq ona görə üzülməli deyiləm. O, əladır — qadın gözəlliyinin zirvəsindən yalnız bu yaxınlarda enmiş, aydın zəkalı və ən cəlbedici istilik sahibi bir qadın. Onun bizim elmimizdə dərindən bələd olduğunu və sadiq bir tərəfdar olduğunu Sizə deməyə ehtiyac yoxdur.

Dünən Leonardo da Vinçi məqaləmi Cəmiyyətdə sınadım. Ondan razı qalmadım, amma indi bu vəsvəsəmdən bir az rahatlıq ümid edə bilərəm. Vyanallılar məni getdikcə daha çox əsəbiləşdirir, yoxsa mən özüm “qəribə” olmağa başlayıram? Budapeştdən qayıdanda Jahrbuchun məni gözlədiyini gördüm və hazırkı əhvalımın imkan verdiyi qədər sevindim. (“Əvvəlki kimi deyil” — misranı bilirsiniz və tam mətni göndərəcəyinizə söz vermisiniz.) Hələ oxuya bilməmişəm, dünən, çərşənbə səhəri qayıtmışam, amma düşünürəm ki, biz bu cənablara nə etdiyimizi bildiyimizi göstərmişik və sonrakı cildlərdə adım o qədər tez-tez görünməsə də, boşuna yaşamadığımın bu sübutu məndə qalacaq. Hər yarımcild çıxdıqca bunun Sizin işiniz və nailiyyətiniz olduğunu düşünmək mənə həzz verəcək.

Bu gün Patnemdən səmimi maraq və yaxşı niyyətdən xəbər verən bir məktub aldım; təbii ki, əslində ümid etdiyi sublimasiya ilə bağlı puritan ehtiyatları ilə birlikdə. Halbuki insan sadəcə sağ olduğuna sevinməlidir!

Sizin “Atanın taleyi” məqaləniz keçən şənbə bizə xoş bir axşam bəxş etdi. Məruzəçi xüsusi bir həvəskar növü idi — süvari leytenantı və fəlsəfə doktoru. O, həmçinin assosiasiya eksperimentlərini müzakirə etdi və qeyri-adi reaksiyalara dair belə bir misal gətirdi: mənə “at” deyirsinizsə və mən “kitabxana” cavabını verirəmsə, təəccüblənərsiniz. O, bu nümunəni verməkdə əsl niyyətinin tamaşaçılara — hamısı onun üçün yad olan adamlara — özünü təqdim etmək olduğunu görməmişdi. Bunu göstərəndə böyük təsir bağışladı. Bu eksperimentdə hər şeyin transfer mövqeyindən asılı olduğuna yaxşı bir illüstrasiya. Müzakirəni hələ yekunlaşdırmamışıq. İndiyədək məqalənizdə bizə ən əhəmiyyətli görünən fərdiliyin gecikmiş azad olma cəhdi ilə səciyyələnən pozuntu tipinin tanınması oldu. Unudulmuş anaların işini müdafiə etməyə can atan bəzi paladinlər artıq meydana çıxıblar. Sizi maraqlandıracaq ki, biz Dürerbundun diqqətinə layiq olmuşuq. Onların Milad kataloqunda kitablarım, xüsusən Tətbiqi Psixologiya Məqalələrində olanlar, geniş şəkildə nəzərdən keçirilir və isti şəkildə tövsiyə olunur, doğrudur, o qədər ağır və anlaşılmaz üslubda ki, balaca Sofim belə qışqırdı: yaxşı ki, nə istədiyini bilirsən, bunu oxumaqla heç vaxt öyrənə bilməzdin. Buna baxmayaraq, Heller deyir ki, Dürerbund tərəfindən tanınma alman xalqının xoş rəyində əhəmiyyətli irəliləyiş deməkdir.

Deməli, Almaniya irəliləyir! Hər ən kiçik tanınmadan bu qədər həzz almağımız (haqlı olaraq) uşaqlıq deyilmi, halbuki əslində bu o qədər az əhəmiyyət daşıyır və dünyanı son fəthimiz hələ o qədər uzaqdadır?

Sizə və həyat yoldaşınıza xoş arzularla,

Səmimiyyətlə, Freyd